Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.3.55.3
atiśāyane tamabiṣṭhanau
Aṣṭādhyāyī 5.3.55
Vṛtti Patañjali

iha asya api sūkṣmāṇi vastrāṇi asya api sūkṣmāṇi vastrāṇi iti paratvāt ātiśāyikaḥ prāpnoti .

atiśāyane bahuvrīhau uktam .

kim uktam .

pūrvpadātiśaye ātiśāyikāt bahuvrīhiḥ sūkṣmavastratarādyarthaḥ .

uttarapadātiśaye ātiśāyikaḥ bahuvrīheḥ bahvāḍhyatarādyarthaḥ iti .

iha trīṇi śuklāni vastrāṇi prakarṣāpakarṣayuktāni .

tatra pūrvam apekṣya uttare dve tarabante .

tatra dvayoḥ tarabantayoḥ ekasmāt prakarṣayuktāt śuklataraśabdāt utpattiḥ prāpnoti śuklaśabdāt eva ca iṣyate .

śuklatarasya śuklabhāvāt prakṛteḥ pratyayavijñānam .

śuklataraśabde śuklaśabdaḥ asti .

tasmāt utpattiḥ bhaviṣyati .

na etat vivadāmahe śuklataraśabde śuklaśabdaḥ asti na asti iti .

kim tarhi .

śuklataraśabdaḥ api asti .

tataḥ utpattiḥ prāpnoti .

tadantāt ca svārthe chandasi darśanam śreṣṭhamāya iti .

tadantāt ātiśāyikāntāt ca svārthe chandasi ātiśāyikaḥ dṛśyate .

devo vaḥ savita prarpayatu śreṣṭhamāya karmaṇe .

evam tarhi madhyamāt śuklaśabdāt pūrvaparāpekṣāt utpattiḥ vaktavyā .

madhyamaḥ ca śuklaśabdaḥ pūrvam apekṣya prakṛṣṭaḥ param apekṣya nyūnaḥ na ca nyūnaḥ pravartate .

atha vā utpadyatām .

luk bhaviṣyati .

vācakena khalu api utpattavyam na ca śuklataraśabdāt utpadyamānaḥ vācakaḥ syāt .

na khalu api bahūnām prakarṣe tarapā bhavitavyam .

kena tarhi .

tamapā .

pūrveṇa spardhamānaḥ ayam labhate sitaḥ .

parasmin nyūnatām eti na ca nyūnaḥ pravartate .

apekṣya madhyamaḥ pūrvam ādhikyam labhate sitaḥ .

parasmin nyūnatām eti yathā amātyaḥ sthite nṛpe .

astu vā api taraḥ tasmāt .

na apaśabdaḥ bhaviṣyati .

vācakaḥ cet prayoktavyaḥ vācakaḥ cet prayujyatām .