Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.3.57
dvivacana-vibhajya-upapade tarab-īyasunau
Aṣṭādhyāyī 5.3.57
Vṛtti Patañjali

dvivacane iti ucyate .

tatra idam na sidhyati .

dantoṣṭhasya dantāḥ snigdhatarāḥ .

pāṇipādasya pādau sukumāratarau .

asmākam ca devadattasya ca devadattaḥ abhirūpataraḥ iti .

yadi punaḥ dvyarthopapade iti ucyeta .

tatra ayam api arthaḥ .

vibhajyopapadagrahaṇam na kartavyam .

iha api śaṅkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti dvyarthopapade iti eva siddham .

na evañjātīyakā dvyarthatā śakyā vijñātum .

iha api prasjyeta .

śaṅkāśyakānām pāṭaliputrakāṇām ca pāṭaliputrakāḥ abhirūpatamāḥ iti .

avaśyam khalu api vibhajyopapadagrahaṇam kartavyam yaḥ hi bahūnām vibhāgaḥ tadartham .

śaṅkāśyakebhyaḥ ca pāṭaliputrakebhyaḥ ca māthurāḥ abhirūpatarāḥ iti .

tat tarhi dvyarthopapade iti vaktavyam .

na vaktavyam .

na idam pāribhāṣikasya dvivacanasya grahaṇam .

kim tarhi anvarthagrahaṇam .

ucyate vacanam .

dvayoḥ arthayoḥ vacanam dvivacanam iti .

evam api

tarabīyasunoḥ ekadravyasya utkarṣāpakarṣayoḥ upasaṅkhyānam .

tarabīyasunoḥ ekadravyasya utkarṣāpakarṣayoḥ upasaṅkhyānam vaktavyam .

parut bhavān paṭuḥ āsīt .

paṭutaraḥ ca aiṣamaḥ iti .

siddham tu guṇapradhānatvāt .

siddham etat .

katham .

guṇapradhānatvāt .

guṇapradhānaḥ ayam nirdeśaḥ kriyate .

guṇāntarayogāt ca anyatvam bhavati .

tat yathā tam eva guṇāntarayuktam vaktāraḥ bhavanti anyaḥ bhavān saṃvṛttaḥ iti .