Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.2.94.3
tad asya asty asminn iti matup
Aṣṭādhyāyī 5.2.94
Vṛtti Patañjali

atha matvarthīyāt matvarthīyena bhavitavyam .

na bhavitavyam .

kim kāraṇam .

arthagatyarthaḥ śabdaprayogaḥ .

artham sampratyāyayiṣyāmi iti śabdaḥ prayujyate .

tatra ekena uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam .

kim kāraṇam .

uktārthānām aprayogaḥ iti .

na tarhi idānīm idam bhavati : daṇḍimatī śālā .

hastimatī upapatyakā iti .

bhavati .

arthāntare vṛttāt arthāntare vṛttiḥ .

ṣaṣṭhyarthe vā vṛttam saptamyarthe vartate saptamyarthe vā vṛttam ṣaṣṭhyarthe vartate .

atha matvantāt matupā bhavitavyam : gomantaḥ asya santi .

yavamantaḥ asya santi iti .

na bhavitavyam .

kim kāṛaṇam .

yasya gomantaḥ santi gāvaḥ api tasya santi .

tatra uktaḥ gobhiḥ abhisambandhe pratyayaḥ iti kṛtvā taddhitaḥ na bhaviṣyati .

na tarhi idānīm idam bhavati : daṇḍimatī śālā .

hastimatī upapatyakā iti .

bhavati .

arthāntare vṛttāt arthāntare vṛttiḥ .

ṣaṣṭhyarthe vā vṛttam saptamyarthe vartate saptamyarthe vā vṛttam ṣaṣṭhyarthe vartate .

iha api saptamyarthe vā vṛttam ṣaṣṭhyarthe vartate ṣaṣṭhyarthe vā vṛttam saptamyarthe vartate .

anyathājātīyakaḥ khalu api gobhiḥ abhisambandhe pratyayaḥ anyathājātīyakaḥ tadvatā .

yena eva khalu api hetunā etat vākyam bhavati gomantaḥ asya santi , yavamantaḥ asya santi iti tena eva hetunā vṛttiḥ api prāpnoti .

tasmāt matvarthīyāt matubādeḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tam ca api bruvatā samānvṛttau sarūpaḥ iti vaktavyam .

bhavati hi daṇḍimatī śālā hastimatī upapatyakā iti .

śaiṣikāt matubarthīyāt śaiṣikaḥ matubarthīyaḥ sarūpaḥ pratyayaḥ na iṣṭaḥ .

sanantāt na san iṣyate .