Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.2.94.4
tad asya asty asminn iti matup
Aṣṭādhyāyī 5.2.94
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ ime matupprabhṛtayaḥ sanmātre bhavanti .

evam bhavitum arhati .

matupprabhṛtayaḥ sanmātre cet atiprasaṅgaḥ .

matupprabhṛtayaḥ sanmātre cet atiprasaṅgaḥ bhavati .

iha api prāpnoti .

vrīhiḥ asya .

yavaḥ asya iti .

tasmāt bhūmādigrahaṇam kartavyam .

ke punaḥ bhūmādayaḥ .

bhūmanindāpraśaṃsāsu nityayoge atiśāyane saṃsarge astivivakṣāyām bhavanti matubādayaḥ .

bhūmni : gomān yavamān .

nindāyām : kakudāvartī saṅkhādakī .

praśaṃsayām : rūpavān varṇavān .

nityayoge : kṣīriṇaḥ vṛkṣāḥ , kaṇṭakinaḥ vṛkṣāḥ iti .

atiśāyane : udariṇī kanyā .

saṃsarge : daṇḍī chatrī .

tat tarhi bhūmādigrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

kasmāt na bhavati .

vrīhiḥ asya .

yavaḥ asya iti .

uktam vā .

kim uktam .

anabhidhānāt iti .

itikaraṇaḥ khalu api kriyate .

tataḥ cet vivakṣā .

bhūmādiyuktasya eva ca vivakṣā .

gomān yavamān .

bhūmādiyuktasya eva sattā kathyate .

na hi kasya cit yavaḥ na asti .

saṅkhādakī kakudāvartinī .

nindāuktasya eva sattā kathyate .

na hi kaḥ cit na saṅkhādakī .

rūpavān varṇavān .

praśaṃsāyuktasya eva sattā kathyate .

na hi kasya cit rūpam na asti .

kṣīriṇaḥ vṛkṣāḥ .

kaṇṭakinaḥ vṛkṣāḥ iti .

nityayuktasya eva sattā kathyate .

na hi kasya cit kṣiram na asti .

udariṇī kanyā iti .

atiśāyanayuktasya eva sattā kathyate .

na hi kasya cit udaram na asti .

daṇḍī chatrī .

saṃsargayuktasya eva sattā kathyate .

na hi kasya cit daṇḍaḥ na asti .

yāvatībhiḥ khalu api gobhiḥ vāhadohaprasavāḥ kalpante tāvatīṣu sattā kathyate .

kasya cit tisṛbhiḥ kalpante kasya cit śatena api na prakalpante .

sanmātre ca ṛṣidarśanāt .

sanmātre ca punaḥ ṛṣiḥ darśayati matupam .

yavamatībhiḥ adbhiḥ yūpam prokṣati iti .