kim punaḥ ime matupprabhṛtayaḥ sanmātre bhavanti .
evam bhavitum arhati .
matupprabhṛtayaḥ sanmātre cet atiprasaṅgaḥ .
matupprabhṛtayaḥ sanmātre cet atiprasaṅgaḥ bhavati .
iha api prāpnoti .
vrīhiḥ asya .
yavaḥ asya iti .
tasmāt bhūmādigrahaṇam kartavyam .
ke punaḥ bhūmādayaḥ .
bhūmanindāpraśaṃsāsu nityayoge atiśāyane saṃsarge astivivakṣāyām bhavanti matubādayaḥ .
bhūmni : gomān yavamān .
nindāyām : kakudāvartī saṅkhādakī .
praśaṃsayām : rūpavān varṇavān .
nityayoge : kṣīriṇaḥ vṛkṣāḥ , kaṇṭakinaḥ vṛkṣāḥ iti .
atiśāyane : udariṇī kanyā .
saṃsarge : daṇḍī chatrī .
tat tarhi bhūmādigrahaṇam kartavyam .
na kartavyam .
kasmāt na bhavati .
vrīhiḥ asya .
yavaḥ asya iti .
uktam vā .
kim uktam .
anabhidhānāt iti .
itikaraṇaḥ khalu api kriyate .
tataḥ cet vivakṣā .
bhūmādiyuktasya eva ca vivakṣā .
gomān yavamān .
bhūmādiyuktasya eva sattā kathyate .
na hi kasya cit yavaḥ na asti .
saṅkhādakī kakudāvartinī .
nindāuktasya eva sattā kathyate .
na hi kaḥ cit na saṅkhādakī .
rūpavān varṇavān .
praśaṃsāyuktasya eva sattā kathyate .
na hi kasya cit rūpam na asti .
kṣīriṇaḥ vṛkṣāḥ .
kaṇṭakinaḥ vṛkṣāḥ iti .
nityayuktasya eva sattā kathyate .
na hi kasya cit kṣiram na asti .
udariṇī kanyā iti .
atiśāyanayuktasya eva sattā kathyate .
na hi kasya cit udaram na asti .
daṇḍī chatrī .
saṃsargayuktasya eva sattā kathyate .
na hi kasya cit daṇḍaḥ na asti .
yāvatībhiḥ khalu api gobhiḥ vāhadohaprasavāḥ kalpante tāvatīṣu sattā kathyate .
kasya cit tisṛbhiḥ kalpante kasya cit śatena api na prakalpante .
sanmātre ca ṛṣidarśanāt .
sanmātre ca punaḥ ṛṣiḥ darśayati matupam .
yavamatībhiḥ adbhiḥ yūpam prokṣati iti .