Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.1.19.1
ā-arhād a-gopuccha-saṅkhyā-parimāṇāṭ ṭhak
Aṣṭādhyāyī 5.1.19
Vṛtti Patañjali

kimartham saṅkhyāyāḥ pṛthaggrahaṇam kriyate na saṅkhyā api parimāṇam eva tatra parimāṇaparyudāsena paryudāsaḥ bhaviṣyati .

evam tarhi siddhe sati yat saṅkhyayāḥ pṛthaggrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyā saṅkhyā anyat parimāṇam iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

aparimāṇabistācitakambaelbhyaḥ na taddhitaluki iti dvābhyām śatābhyām krītā dviśatā triśatā parimāṇaparyudāsena na bhavati iti .

yadi etat jñāpyate tat asya parimāṇam saṅkhyāyāḥ sañjñāsaṅghasūtrādhyayaneṣu iti viśeṣaṇam na prakalpate parimāṇam yā saṅkhyā iti .

iha ca krītavat parimāṇat iti saṅkhyāvihitasya pratyayasya atideśaḥ na prakalpate .

śatasya vikāraḥ śatyaḥ śatikaḥ .

sāhasraḥ iti .

yat tāvat ucyate tat jñāpayati ācāryaḥ anyā saṅkhyā anyat parimāṇam iti .

nyāyasiddham eva etat .

bhedamātram saṅkhyā āha .

yat ca iṣīkāntam yat ca aparimāṇam sarvasya saṅkhyā bhedamātram bravīti .

parimāṇam tu sarvataḥ .

sarvataḥ mānam iti ca ataḥ parimāṇam iti .

prasthasya ca samānākṛteḥ na kutaḥ cit viśeṣaḥ gamyate na ca unmānataḥ na parimāṇataḥ na pramāṇataḥ .

kim punaḥ unmānam kim parimāṇam kim pramāṇam .

ūrdhvamānam kila unmānam .

ūrdhvam yat mīyate tat unmānam .

parimāṇam tu sarvataḥ .

sarvataḥ mānam iti ca ataḥ parimāṇam .

kuta etat .

pariḥ sarvatobhāve vartate .

āyāmaḥ tu pramāṇam syāt .

āyāmavivakṣāyām pramāṇam iti etat bhavati .

saṅkhyā bāhyā tu sarvataḥ .

ātaḥ ca sarvataḥ saṅkhyā bāhyā .

bhedabhāvam bravīti eṣā na eṣā mānam kutaḥ cana .

evam ca kṛtvā saṅkhyāyāḥ pṛthaggrahaṇam kriyate .

yat api ucyate tat asya parimāṇam saṅkhyāyāḥ sañjñāsaṅghasūtrādhyayaneṣu iti viśeṣaṇam na prakalpate iti .

āha ayam parimāṇam yā saṅkhyā iti .

na ca asti saṅkhyā parimāṇam .

tatra vacanāt iyatī vivakṣā bhaviṣyati .

yad api ucyate krītavat parimāṇat iti saṅkhyāvihitasya pratyayasya atideśaḥ na prakalpate iti .

saṅkhyāyāḥ iti ca tatra vaktavyam .