Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.88.2
dvigor lug-anapatye
Aṣṭādhyāyī 4.1.88
Vṛtti Patañjali

dvigoḥ luki tannimittagrahaṇam .

dvigoḥ luki tannimittagrahaṇam kartavyam .

dvigunimittam yaḥ taddhitaḥ tasya luk bhavati iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

pañcakapālasya idam khaṇḍam pāñcakapālam iti .

arthaviśeṣāsampratyaye atannimittāt api .

arthaviśeṣāsampratyaye atannimittāt api iti vaktavyam .

kim prayojanam .

pañcasu kapāleṣu saṃskṛtaḥ pañcakapālaḥ .

pancakapālyām saṃskrtaḥ iti api vigṛhya pañcakapālaḥ iti eva yathā syāt .

atha kriyamāṇe api tannimittagrahaṇe katham idam vijñāyate .

tasya nimittam tannimittam tannimittāt iti āhosvit saḥ nimittam asya saḥ ayam tannimittaḥ tannimittāt iti .

kim ca ataḥ .

yadi vijñāyate tasya nimittam tannimittam tannimittāt iti kriyamāṇe api tannimittagrahaṇe atra prāpnoti pañcakapālasya idam khaṇḍam iti .

atha vijñāyate saḥ nimittam asya saḥ ayam tannimittaḥ tannimittāt iti na doṣaḥ bhavati .

yatha na doṣaḥ tathā astu .

saḥ nimittam asya saḥ ayam tannimittaḥ tannimittāt iti vijñāyate .

kutaḥ etat .

yat ayam āha arthaviśeṣāsampratyaye atannimittāt api iti .

tat tarhi tannimittagrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

dvigoḥ iti na eṣā pañcamī .

kā tarhi .

sambandhaṣaṣṭhī .

dvigoḥ taddhitasya luk bhavati .

kim ca dvigoḥ taddhitaḥ .

nimittam .

yasmin dviguḥ iti etat bhavati .

kasmin ca etat bhavati .

pratyaye .

idam tarhi vaktavyam arthaviśeṣāsampratyaye atannimittāt api iti .

etat ca na vaktavyam .

iha asmābhiḥ traiśabdyam sādhyam .

pañcasu kapāleṣu saṃskṛtaḥ pañcakapālyām saṃskṛtaḥ pañcakapālaḥ daśakapālaḥ iti .

tatra dvayoḥ śabdayoḥ samānārthayoḥ ekena vigrahaḥ aparasmāt utpattiḥ bhaviṣyati aviravikanyāyena .

tat yathā .

aveḥ māṃsam iti vigṛhya avikaśabdāt utpattiḥ bhavati .

evam pañcasu kapāleṣu saṃskṛtaḥ iti vigṛhya pañcakapālaḥ iti bhaviṣyati .

pañcakapālyām saṃskṛtaḥ iti vigṛhya vākyam eva .

traiśabdyam ca iha sādhyam .

tat ca evam sati siddham bhavati .