Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.82
samarthānāṃ prathamād vā
Aṣṭādhyāyī 4.1.82
Vṛtti Patañjali

samarthavacanam kimartham .

samarthāt utpattiḥ yathā syāt : upagoḥ apatyam .

asamarthāt mā bhūt iti : kambalaḥ upagoḥ apatyam devadattasya iti .

samarthavacanam anarthakam . na hi asamarthena arthābhidhānam .

samarthavacanam anarthakam .

kim kāraṇam .

na hi asamarthena arthābhidhānam .

na hi asamarthāt utpadyamānena pratyayena arthābhidhānam syāt .

anabhidhānāt tataḥ utpattiḥ na bhaviṣyati .

atha prathamavacanam kimartham .

prathamavacanam prakṛtiviśeṣaṇārtham .

prathamāt pratyayotpattiḥ yathā syāt .

aprathamāt mā bhūt .

upagoḥ apatyam iti apatyaśabdāt .

prathamavacanam anarthakam . na hi aprathamena arthābhidhānam .

prathamavacanam anarthakam .

kim kāraṇam .

na hi aprathamena arthābhidhānam .

na hi aprathamāt utpadyamānena pratyayena arthābhidhānam syāt .

anabhidhānāt tataḥ utpattiḥ na bhaviṣyati .

atha vāvacanam kimartham .

vākyam api yathāt syāt .

upagoḥ apatyam iti .

vāvacane ca uktam .

kim uktam .

tatra tāvat uktam .

vāvacanānarthakyam ca tatra nityatvāt sanaḥ iti .

iha api vāvacanam anarthakam .

kim kāraṇam .

tatra nityatvāt pratyayasya .

iha dvau pakṣau vṛttipakṣaḥ ca avṛttipakṣaḥ ca .

svabhāvtaḥ ca etat bhavati vākyam ca vṛttiḥ ca .

tatra svābhāvike vṛttiviṣaye nitye pratyaye prāpte vāvacanen kim anyat śakyam abhisambandhum anyat ataḥ sañjñāyāḥ .

na ca sañjñāyāḥ bhāvābhāvau iṣyete .

tasmāt na arthaḥ vāvacanena .

atha etat samarthagrahaṇam na eva kartavyam .

kartavyam ca .

kim prayojanam .

samarthāt utpattiḥ yathā syāt .

asamarthāt mā bhūt .

kim punaḥ samartham .

arthābhidhāne yat samartham .

kim punaḥ tat .

kṛtavarṇānupūrvīkam padam .

sautthitiḥ vaikṣamāṇiḥ iti .

atha tat vāvacanam na eva kartavyam .

kartavyam ca .

kim prayojanam .

nityāḥ śabdāḥ .

nityeṣu śabdeṣu vākyasya anena sādhutvam anvākhyāyate .