striyām iti ucyate .
kā strī nāma .
lokatataḥ ete śabdāḥ prasiddhāḥ strīpumān napuṃsakam iti .
yat loke dṛṣṭvā etat avasīyate iyam strī ayam pumān idam napuṃsakam iti sā strīsaḥ pumān tat napuṃsakam iti .
kim punaḥ loke dṛṣṭvā etat avasīyate iyam strī ayam pumān idam napuṃsakam iti .
liṅgam .
kim punaḥ tat .
stanakeśavatī strī syāt . lomaśaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ . ubhayoḥ antaram yat ca tadabhāve napuṃsakam . liṅgāt strīpuṃsayoḥ jñāne bhrūkuṃse ṭā
P .
prasajyate .
liṅgāt strīpuṃsayoḥ jñāne bhrūkuṃse ṭāp prāpnoti .
yat hi loke dṛṣṭvā etat avasīyate iyam strī iti asti tat bhrūkuṃse .
natvam kharakuṭīḥ paśya .
iha cañcāḥ paśya vadhrikāḥ paśya kharakuṭīḥ paśya iti tasmāt śasaḥ naḥ puṃsi iti natvam prāpnoti .
yat hi dṛṣṭvā etat avasīyate ayam pumān iti asti tat vadhrikādiṣu .
khaṭvāvṛkṣau na sidhyataḥ .
khaṭvāvṛkṣayoḥ ca liṅgam na sidhyati .
yat hi loke dṛṣṭvā etat avasīyate iyam strī ayam pumān iti na tat khaṭvāvṛkṣayoḥ asti .
kim tarhi tayoḥ liṅgam nyāyyam .
nāpuṃsakam bhavet tasmin .
napuṃsakam khaṭvāvṛkṣayoḥ liṅgam nyāyyam .
kim idam nāpuṃsakam iti .
napuṃsake bhavam nāpuṃsakam .
tadabhāve napuṃsakam .
tadabhāve strīpuṃsaliṅgābhāve napuṃsakaliṅgam nyāyyam .
asat tu mṛgatṛṣṇāvat .
asat tu khaṭvāvṛkṣayoḥ liṅgam draṣṭavyam .
katham punaḥ asat nāma liṅgam śakyam draṣṭum .
mṛgatṛṣṇāvat .
tat yathā mṛgāḥ tṛṣitāḥ apām dhārāḥ paśyanti .
na ca tāḥ santi .
gandharvnagaram yathā .
yathā gandharvanagarāṇi dūrataḥ dṛśyante upasṛtya ca na upalabhyante tadvat khaṭvāvṛkṣayoḥ liṅgam draṣṭavyam .
ādityagativat sat na .
atha va yathā ādityasya gatiḥ satī na upalabhyate tadvat khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate .
vastrāntarhitavat ca tat .
yathā vastrāntarhitāni dravyāṇi na upalabhyante tadvat khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate .
viṣamaḥ upanyāsaḥ .
vastrāntarhitāni dravyāṇi vastrāpāye upalabhyante .
khaṭvāvṛkṣayoḥ punaḥ ye api ete rathkārāḥ vāśīvṛkṣādanahastāḥ mūlāt prabhṛti ā agrāt vṛkṣān takṣṇuvanti te api tayoḥ liṅgam na upalabhante .
kena etat avasīyate khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate iti .
ṣaḍbhiḥ prakāraiḥ satām bhāvānām anupalabdhiḥ bhavati .
sannikarṣāt ativiprakarṣāt mūrtyantaravyavadhānāt tamasā āvṛtatvāt indriyadaurbalyāt atipramādāt iti .
ataḥ atra kaḥ cit hetuḥ draṣṭavyaḥ yena khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate .
kena etat avasīyate khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate iti .
tayoḥ tu tatkṛtam dṛṣṭvā .
strīkṛtam śabdam dṛṣṭvā strī iti avasīyate puṃskṛtam dṛṣṭvā pumān iti .
yathā ākāśena jyotiṣaḥ .
tat yathā ākāśam dṛṣṭva jyotiḥ atra iti gamyate .
jyotirnimittam hi ākāśam .
anyonysaṃśrayam tu etat .
anyonysaṃśrayam tu etat bhavati .
strīkṛtaḥ śabdaḥ śabdakṛtam ca strītvam .
etat itaretarāśrayam bhavati .
itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .
pratyakṣeṇa virudhyate .
pratyakṣeṇa khalu api saḥ virudhyate yaḥ āha khaṭvāvṛkṣayoḥ sat liṅgam na upalabhyate iti .
tatra svendriyavirodhaḥ kṛtaḥ bhavati .
na ca nāma svendriyavirodhinā bhavitavyam .
taṭe ca sarvaliṅgāni dṛṣṭvā kaḥ adhyavasāyati .
taṭe ca khalu api sarvāṇi liṅgāni dṛṣṭvā taṭaḥ taṭaī taṭam iti kaḥ adhyavasātum arhati iyam strīayam pumān idam napuṃsakam iti .
tasmāt na vaiyākaraṇaiḥ śakyam laukikam liṅgam āsthātum .
avaśyam ca kaḥ cit svakṛtāntaḥ āstheyaḥ .
kaḥ asau svakṛtāntaḥ .
saṃstyānaprasavau liṅgam āstheyau svakṛtāntataḥ .
saṃstyānaprasavau liṅgam āstheyau .
kim idam saṃstyānaprasavau iti .
saṃstyāne styāyateḥ ḍraṭ : .
strī
sūteḥ sap prasave pumān
iti .
nanu ca loke api styāyateḥ eva strī sūteḥ ca pumān .
adhikaraṇasādhanā loke strī : styāyati asyām garbhaḥ iti .
kartṛsādhanaḥ ca pumān : sūte pumān iti .
iha punaḥ ubhayam bhāvasādhanam : styānam strī pravṛttiḥ ca pumān .
kasya punaḥ styānam strī pravṛttiḥ vā pumān .
guṇānām .
keṣām .
śabsasparśarūparasagandhānām .
sarvāḥ ca punaḥ mūrtayaḥ evamātmikāḥ saṃstyānaprasavaguṇāḥ śabsasparśarūparasagandhavatyaḥ .
yatra alpīyāṃsaḥ guṇāḥ tatra avarataḥ trayaḥ śabdaḥ sparśaḥ rūpam iti .
rasagandhau na sarvatra .
pravṛttiḥ khalu api nityā .
na hi iha kaḥ cit svasmin ātmani muhūrtam api avatiṣṭhate .
vardhate vā yāvat anena vardhitavyam apāyena vā yujyate .
tat ca ubhayam sarvatra .
yadi ubhayam sarvatra kutaḥ vyavasthā .