kimartham idam ucyate .
laḥ eṣu sādhaneṣu yathā syāt kartari ca karmaṇi ca bhāve ca akarmakebhyaḥ iti .
na etat asti prayojanam .
bhāvakarmaṇoḥ ātmanepadam vidhīyate śeṣāt kartari parasmaipadam .
etāvān ca laḥ yat uta parasmaipadam ātmanepadam ca .
saḥ ca ayam evam vihitaḥ .
ataḥ uttaram paṭhati .
lagrahaṇam sakarmakanivṛttyartham .
lagrahaṇam kriyate sakarmakanivṛttyartham .
sakarmakāṇām bhāve laḥ mā bhūte iti .
yadi punaḥ tatra eva akarmakagrahaṇam kriyeta .
tatra akarmakagrahaṇam kartavyam .
nanu ca iha api kriyate bhāve ca akarmakebhyaḥ iti .
parārtham etat bhaviṣyati .
tayoḥ eva kṛtyaktakhalarthāḥ bhāve ca akarmakebhyaḥ .
yāvat iha lagrahaṇam tāvat tatra akarmakagrahaṇam .
iha vā lagrahaṇam kriyeta tatra vā akarmakagrahaṇam .
kaḥ nu atra viśeṣaḥ .
ayam asti viśeṣaḥ .
iha lagrahaṇe kriyamāṇe ānaḥ kartari siddhaḥ bhavati .
tatra punaḥ akarmakagrahaṇe kriyamāṇe ānaḥ kartari na prāpnoti .
tatra api akarmakagrahaṇe kriyamāṇe ānaḥ kartari siddhaḥ bhavati .
katham .
bhāvakarmaṇoḥ iti ataḥ anyat yat ātmanepadānukramaṇam sarvam tat kartrartham .
vipratiṣedhāt vā ānaḥ kartari .
vipratiṣedhāt vā ānaḥ kartari bhaviṣyati .
tatra bhāvakarmaṇoḥ iti etat astu kartari kṛt iti .
kartari kṛt iti etat bhaviṣyati vipratiṣedhena .
sarvaprasaṅgaḥ tu .
sarvebhyaḥ tu dhātubhyaḥ ānaḥ kartari prāpnoti .
parasmaipadibhyaḥ api .
na eṣaḥ doṣaḥ .
anudāttaṅitaḥ iti eṣaḥ yogaḥ niyamārthaḥ bhaviṣyati .
yadi eṣaḥ yogaḥ niyamārthaḥ vidhiḥ na prakalpate .
āste śete iti .
atha vidhyarthaḥ ānasya niyamaḥ na prāpnoti .
āsīnaḥ śayānaḥ .
tathā neḥ viśaḥ iti evamādi anukramaṇam yadi niyamāṛthaḥ vidhiḥ na prakalpate .
atha vidhyarthaḥ ānasya niyamaḥ na prāpnoti .
astu tarhi niyamārtham .
nanu ca uktam vidhiḥ na prakalpate iti .
vidhiḥ ca prakḷptaḥ .
katham .
bhāvakarmaṇoḥ iti atra anudāttaṅitaḥ iti etat anuvartiṣyate .
yadi anuvartate evam api anudāttaṅitaḥ eva bhāvakarmaṇoḥ ātmanepadam prāpnoti .
evam tarhi yogavibhāgaḥ kariṣyate .
anudāttaṅitaḥ ātmanepadam bhavati .
tataḥ bhāvakarmaṇoḥ .
tataḥ kartari .
kartari ca ātmanepadam bhavati anudāttaṅitaḥ iti eva .
bhāvakarmaṇoḥ iti nivṛttam .
tataḥ karmavyatihāre .
kartari iti eva anuvartate .
anudāttaṅitaḥ iti api nivṛttam .
yat api ucyate neḥ viśaḥ iti evamādi anukramaṇam yadi niyamārtham vidhiḥ na prakalpate .
atha vidhyarthaḥ ānasya niyamaḥ na prāpnoti iti .
astu vidhyartham .
nanu ca uktam ānasya niyamaḥ na prāpnoti iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yathā eva atra aprāptāḥ taṅaḥ bhavanti evam ānaḥ api bhaviṣyati .
sarvatra aprasaṅgaḥ tu .
sarveṣu tu sādhaneṣu ānaḥ na prāpnoti .
vipratiṣedhāt vā ānaḥ kartari iti bhāvakarmaṇoḥ na syāt .
kartari eva syāt .
iha punaḥ lagrahaṇe kriyamāṇe kartari kṛt iti etat astu laḥ karmaṇi ca bhāve ca akarmakebhyaḥ iti laḥ karmaṇi ca bhāve ca akarmakebhyaḥ iti etat bhaviṣyat vipratiṣedhena .
sarvaprasaṅgaḥ tu .
lādeśaḥ sarveṣu sādhaneṣu prāpnoti .
śatṛkvasūca bhāvakarmaṇoḥ api prāpnutaḥ .
na eṣaḥ doṣaḥ .
śeṣāt parasmaipadam kartari iti evam tau kartāram hriyete .