Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.4.67.2
kartari kṛt
Aṣṭādhyāyī 3.4.67
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ ayam pratyayaniyamaḥ : dhātoḥ paraḥ akāraḥ akaśabdaḥ vā niyogataḥ kartāram bruvan kṛtsañjñaḥ ca bhavati pratyayasañjñaḥ ca iti .

āhosvit sañjñāniyamaḥ : dhātoḥ paraḥ akāraḥ akaśabdaḥ vā svabhāvataḥ kartāram bruvan kṛtsañjñaḥ ca bhavati pratyayasañjñaḥ ca iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

tatra pratyayaniyame aniṣṭaprasaṅgaḥ .

tatra pratyayaniyame sati aniṣṭam prāpnoti .

kāṣṭhabhit abrāhmaṇaḥ , balabhit abrāhmaṇaḥ .

eṣaḥ api niyogataḥ kartāram bruvan kṛtsañjñaḥ ca syāt pratyayasañjñaḥ ca .

sañjñāniyame siddham .

sañjñāniyame sati siddham bhavati .

yadi sañjñāniyamaḥ vibhaktādiṣu doṣaḥ .

vibhaktāḥ bhrātaraḥ pītāḥ gāvaḥ iti na sidhyati .

pratyayaniyame punaḥ sati parigaṇitābhyaḥ prakṛtibhyaḥ paraḥ ktaḥ niyogataḥ kartāram āha .

na ca imāḥ tatra parigaṇyante prakṛtayaḥ .

vibhaktādiṣu ca aprāptiḥ prakṛteḥ pratyayaparavacanāt .

vibhaktādiṣu ca pratyayaniyamasya aprāptiḥ .

kim kāraṇam .

prakṛteḥ pratyayaparavacanāt .

parigaṇitābhyaḥ prakṛtibhyaḥ paraḥ ktaḥ svabhāvataḥ kartāram āha .

na ca imāḥ tatra parigaṇyante .

na tarhi idānīm ayam sādhuḥ bhavati .

bhavati sādhuḥ na tu kartari .

katham tarhi idānīm atra kartṛtvam gamyate .

akāraḥ matvarthīyaḥ : vibhaktam eṣām asti vibhaktāḥ .

pītam eṣām asti pitāḥ iti .

atha vā uttarapadalopaḥ atra draṣṭavyaḥ .

vibhaktadhanāḥ vibhaktāḥ .

pītodakāḥ pitāḥ iti .