kimartham idam ucyate .
kartari kṛdvacanam anādeśe svāṛthavijñānāt .
kartari kṛtaḥ bhavanti iti ucyate anādeśe svāṛthavijñānāt .
anirdiṣṭārthāḥ pratyayāḥ svārthe bhavanti .
tat yathā .
guptijkidbhyaḥ san yāvādibhyaḥ kan iti .
evam ime api pratyayāḥ svārthe syuḥ .
svārthe mā bhūvan kartari yathā syuḥ iti evamartham idam ucyate .
na etat asti prayojanam .
yam icchati svārthe āha tam .
bhāve ghañ bhavati iti .
karmaṇi tarhi mā bhūvan iti .
karmaṇi api yam icchati āha tam .
dhaḥ karmaṇi ṣṭran iti .
karaṇādhikaraṇayoḥ tarhi mā bhūvan iti .
karaṇādhikaraṇayoḥ api yam icchati āha tam .
lyuṭ karaṇādhikaraṇayoḥ bhavati iti .
sampradānāpādānayoḥ tarhi mā bhūvan iti .
sampradānāpādānayoḥ api yam icchati āha tam .
dāśagoghnau sampradāne bhīmādayaḥ apādāne iti .
yaḥ idānīm anyaḥ pratyayaḥ śeṣaḥ saḥ antareṇa vacanam kartari eva bhaviṣyati .
tat eva tarhi prayojanam svārthe mā bhūvan iti .
nanu ca uktam yam icchati svārthe āha tam .
bhāve ghañ bhavati iti .
anyaḥ saḥ bhāvaḥ bāhyaḥ prakṛtyarthāt .
anena idānīm ābhyantare bhāve syuḥ .
tatra mā bhūvan iti kartṛgrahaṇam .
kaḥ punaḥ anayoḥ bhāvayoḥ viśeṣaḥ .
uktaḥ bhāvabhedaḥ bhāṣye .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
tatra khyunādipratiṣedhaḥ nānāvākyatvāt .
tatra khyunādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
khyunādayaḥ kartari mā bhūvan iti .
nanu ca karaṇe khunādayaḥ vidhīyante .
te kartari na bhaviṣyanti .
tena ca karaṇe syuḥ anena ca kartari .
nanu ca apavādatvāt khyunādayḥ bādhakāḥ syuḥ .
na syuḥ .
kim kāraṇam .
nānāvākyatvāt .
nānāvākyam tat ca idam ca .
samānavākye apavādaiḥ utsargāhḥ bādhyante .
nānāvākyatvāt bādhanam na prāpnoti .
tadvat ca kṛtyeṣu evakārakaraṇam .
evam ca kṛtvā kṛtyeṣu evakāraḥ kriyate .
tayoḥ eva kṛtyaktakhalarthāḥ iti bhāve ca akarmakebhyaḥ iti .
kim prayojanam .
tat ca bhavyādyartham .
bhavyādiṣu samāveśaḥ siddhaḥ bhavati .
geyaḥ māṇavakaḥ sāmnām .
geyāni māṇavakena sāmāni iti .
ṛṣidevatayoḥ tu kṛdbhiḥ samāveśavacanam jñāpakam asamāveśasya .
yat ayam kartari ca ṛṣidevatayoḥ iti siddhe sati samāveśe samāveśārtham cakāram śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na bhavati samāveśaḥ iti .
kimartham tarhi kṛtyeṣu evakāraḥ kriyate .
evakārakaraṇam ca cārthe .
evakārakaraṇam ca cārthe draṣṭavyam .
tayoḥ bhāvakarmaṇoḥ kṛtyā bhavanti bhavyādīnām kartari ca iti .
kim prayojanam .
tat ca bhavyādyartham .
bhavyādiṣu samāveśaḥ siddhaḥ bhavati .
geyaḥ māṇavakaḥ sāmnām .
geyāni māṇavakena sāmāni iti .
yat tāvat ucyate ṛṣidevatayoḥ tu kṛdbhiḥ samāveśavacanam jñāpakam asamāveśasya iti .
na etat jñāpakasādhyam apavādaiḥ utsargāḥ apavādaiḥ bādhyante iti .
eṣaḥ eva nyāyaḥ yat uta apavādaiḥ utsargāḥ bādhyeran .
nanu ca uktam nānāvākyatvāt bādhanam na prāpnoti iti .
na videśastham iti kṛtvā nānāvākyam bhavati .
videśastham api sat ekavākyam bhavati .
tat yathā dvitīye adhyāye luk ucyate .
tasya caturthaṣaṣṭhayoḥ aluk ucyate apavādaḥ .
yat api ucyate evakārakaraṇam ca cārthe iti .
katham punaḥ anyaḥ nāma anyasya arthe vartate .
katham evakāraḥ cārthe vartate .
saḥ eṣaḥ evakāraḥ svārthe vartate .
kim prayojanam .
jñāpakārtham .
etat jñāpayati acāryaḥ itaḥ uttaram samāveśaḥ bhavati iti .
kim etasya jñapane prayojanam .
tat ca bhavyādyartham .
bhavyādiṣu samāveśaḥ siddhaḥ bhavati .
geyaḥ māṇavakaḥ sāmnām .
geyāni māṇavakena sāmāni iti .
yadi etat jñapyate iha api samāveśaḥ prāpnoti dāśagoghnau sampradāne bhīmādayaḥ apādāne iti .
atra api siddham bhavati .
yat ayam ādikarmaṇi ktaḥ kartari ca iti siddhe samāveśe samāveśam śāsti tat jñapayati ācāryaḥ prāk amutaḥ samāveśaḥ bhavati iti .