kim punaḥ ayam paryudāsaḥ : yat anyat prathamāsamānādhikaraṇāt iti , āhosvit prasajyapratiṣedhaḥ : prathamāsamānādhikaraṇe na iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
laṭaḥ śatṛśānacau aprathamāsamānādhikaraṇe iti cet pratyayottarapadayoḥ upasaṅkhyānam .
laṭaḥ śatṛśānacau aprathamāsamānādhikaraṇe iti cet pratyayottarapadayoḥ upasaṅkhyānam kartavyam .
kaurvataḥ pācataḥ kurvadbhaktiḥ pacadbhaktiḥ kurvāṇabhaktiḥ pacamānabhaktiḥ .
astu tarhi prasajyapratiṣedhaḥ .prathamāsamānādhikaraṇe na iti .
prasajyapratiṣedheuttarapade ādeśānupapattiḥ .
prasajyapratiṣedheuttarapade ādeśayoḥ anupapattiḥ .
kurvatī ca asau bhaktiḥ ca kurvadbhaktiḥ pacabhaktiḥ kurvāṇabhaktiḥ pacamānabhaktiḥ iti .
ye ca api ete samānādhikaraṇavṛttayaḥ taddhitāḥ tatra ca śatṛśānacau na prāpnutaḥ .
kurvattaraḥ pacattaraḥ kurvāṇataraḥ pacamānataraḥ kurvadrūpaḥ pacadrūpaḥ kurvāṇarūpaḥ pacamānarūpaḥ kurvatkalpaḥ pacatkalpaḥ kurvāṇakalpaḥ pacamānakalpaḥ iti .
siddham tu pratyayottarapadayoḥ ca iti vacanāt .
siddham etat .
katham .
pratyayottarapadayoḥ ca śatṛśānacau bhavataḥ iti vaktavyam .
tatra pratyayasya ādeśanimittatvāt aprasiddhiḥ .
tatra pratyayasya ādeśanimittatvāt aprasiddhiḥ .
ādeśanimittaḥ pratyayaḥ pratyayanimittaḥ ca ādeśaḥ .
tat etat itaretarāśrayam bhavati .
itaretarāśrayāṇi ca na praklpante .
uttarapadasya ca subantanimittatvāt śatṛśānacoḥ aprasiddhiḥ .
uttarapadasya ca subantanimittatvāt śatṛśānacoḥ aprasiddhiḥ .
uttarapadanimittaḥ sup subantanimittam ca uttarapadam .
tat etat itaretarāśrayam bhavati .
itaretarāśrayāṇi ca na praklpante .
na vā lakārasya kṛttvāt prātipadikatvam tadāśrayam pratyayavidhānam .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
lakārasya kṛttvāt prātipadikatvam .
lakāraḥ kṛt kṛt prātipadikam iti prātipadikasañjñā .
tadāśrayam pratyayavidhānam .
prātipadikāśrayā svādyutpattiḥ bhaviṣyati .
tiṅādeśāt subutpattiḥ .
tiṅādeśaḥ kriyatām subutpattiḥ iti paratvāt subutpattiḥ bhaviṣyati .
tasmāt uttarapadaprasiddhiḥ .
tasmāt uttarapadam prasiddham .
uttarapade prasiddhe uttarapade iti śatṛśānacau bhaviṣyataḥ .
iha api tarhi tiṅādeśāt subutpattiḥ syāt pacati paṭhati iti .
asti atra viśeṣaḥ .
nityaḥ atra tiṅādeśaḥ .
utpanne api supi prāpnoti anutpanne api prāpnoti .
nityatvāt tiṅādeśe kṛte subutpattiḥ na bhaviṣyati .
iha api tarhi nityatvāt tiṅādeśaḥ syāt kurvadbhaktiḥ pacadbhaktiḥ pacamānabhaktiḥ iti .
asti atra viśeṣaḥ .
śatṛśānacau tiṅapavādau tau ca nimittavantau .
na ca apavādaviṣaye utsargaḥ abhiniviśate .
pūrvam hi apavādāḥ abhiniviśante paścāt utsargaḥ .
prakalpya vā apavādaviṣayam tataḥ utsargaḥ abhiniviśate .
na tāvat atra kadā cit tiṅ bhavati .
apavādau śatṛśānacau pratīkṣate .
tat etat kva siddham bhavati .
yatra sāmānyāt utpattiḥ .
yatra hi viśeṣāt ataḥ iñ iti itaretarāśrayam eva tatra bhavati .
vīkṣamāṇasya apatyam vaikṣamāṇiḥ iti .
iha ca śatṛśānacau prāpnutaḥ .
pacatitarām jalpatitarām pacatirūpam jalpatirūpam pacatikalpam jalpatikalpam pacati paṭhati iti .
tat etat katham kṛtvā siddham bhavati .
śatṛśānacau yadi laṭaḥ vā .
yadi śatṛśānacau yadi laṭaḥ vā bhavataḥ vyavasthitavibhāṣā ca .
tena iha ca bhaviṣyataḥ kaurvataḥ pācataḥ kurvadbhaktiḥ pacadbhaktiḥ pacamānabhaktiḥ kurvattaraḥ pacattaraḥ pacamānataraḥ kurvadrūpaḥ pacadrūpaḥ pacamānarūpaḥ kurvatkalpaḥ pacatkalpaḥ pacamānakalpaḥ pacan paṭhan iti ca laṭaḥ śatṛśānacau .
iha ca na bhaviṣyataḥ pacatitarām jalpatitarām pacatirūpam jalpatirūpam pacatikalpam jalpatikalpam pacati paṭhati iti ca laṭaḥ śatṛśānacau .
tat tarhi vāvacanam kartavyam .
na kartavyam .
prakṛtam anuvartate .
kva prakṛtam .
nanvoḥ vibhāṣā iti .
yadi tat anuvartate vartamāne laṭa iti laṭ api vibhāṣā prāpnoti .
sambandham anuvartiṣyate .
nanvoḥ vibhāṣā .
puri luṅ ca asme vibhāṣā .
vartamāne laṭ puri luṅ ca asme vibhāṣā .
laṭaḥ śatṛśānacau vibhāṣā .
puri luṅ ca asme iti nivṛttam .
na tarhi idānīm aprathamāsamānādhikaraṇe iti vaktavyam .
vaktavyam ca .
kim prayojanam .
nityāṛtham .
aprathamāsamānādhikaraṇe nityau yathā syātām .
kva tarhi idānīm vibhāṣā .
prathamāsamānādhikaraṇe .
pacan pacati pacamānaḥ pacate iti .