Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.2.124.1
laṭaḥ śatṛ-śānacāv aprathamā-samānādhikaraṇe
Aṣṭādhyāyī 3.2.124
Vṛtti Patañjali

lasya aprathamāsamānādhikaraṇena ayogāt adeśānupapattiḥ yathā anyatra .

lasya aprathamāsamānādhikaraṇena ayogāt adeśayoḥ nupapattiḥ yathā anyatra .

tat yathā anyatra api lasya aprathamāsamānādhikaraṇena yogaḥ na bhavati .

kva anyatra .

laṅi .

apacat odanam devadattaḥ iti .

yogaḥ iti cet anyatra api yogaḥ syāt .

atha matam etat bhavati yogaḥ iti anyatra api yogaḥ syāt .

kva anyatra .

laṅi .

apacat odanam devadattaḥ iti .

na kva cit yogaḥ iti kṛtvā ataḥ sarvatra yogena bhavitavyam kva cit ayogaḥ iti kṛtvā sarvatra ayogena .

tat yathā .

samānam īhamānānām ca adhīyānānām ca ke cit arthaiḥ yujyante apare na .

na ca idānīm kaḥ cit arthavān iti ataḥ sarvaiḥ arthavadbhiḥ śakyam bhavitum kaḥ cit anarthakaḥ iti sarvaiḥ anarthakaiḥ .

tatra kim asmābhiḥ śakyam kartum .

yat loṭaḥ aprathamāsamānādhikaraṇena yogaḥ bhavati laṅaḥ na svābhāvikam etat .

atha vā ādeśe sāmānādhikaraṇyam dṛṣṭvā anumānāt gantavyam prakṛteḥ api sāmānādhikaraṇyam bhavati iti .

tat yathā dhūmam dṛṣṭvā agniḥ atra iti gamyate triviṣṭabdhakam dṛṣṭvā parivrājakaḥ iti .

viṣamaḥ upanyāsaḥ .

pratyakṣaḥ tena agnidhūmayoḥ abhisambandhaḥ kṛtaḥ bhavati triviṣṭabdhakaparivrājakayoḥ ca .

saḥ tadvideśastham api dṛṣṭvā jānāti agniḥ atra parivrājakaḥ atra iti .

bhavati vai pratyakṣāt api anumānabalīyastvam .

tat yathā alātacakram pratyakṣam dṛśyate anumānāt ca gamyate na etat asti iti .

kasya cit khalu api sakṛt kṛtaḥ abhisambandhaḥ atyantāya kṛtaḥ bhavati .

tat yathā vṛkṣaparṇayoḥ ayam vṛkṣaḥ idam parṇam iti .

saḥ tadvideśastham api dṛṣṭvā jānāti vṛkṣasya idam parṇam iti .