pravṛttasya avirāme śiṣyā bhavantī avartamānatvāt .

pravṛttasya avirāme śiṣyā bhavantī .

iha adhīmahe .

iha vasāmaḥ .

iha puṣyamitram yājayāmaḥ .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

avartamānatvāt .

nityapravṛtte ca kālāvibhāgāt .

nityapravṛtte ca śāsitavyā bhavantī .

tiṣṭhanti parvatāḥ .

sravanti nadyaḥ iti .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

kālāvibhāgāt .

iha bhūtabhaviṣyatpratidvandvaḥ vartamānaḥ kālaḥ .

na ca atra bhūtabhaviṣyantau kālau staḥ .

nyāyyā tu ārambhānapavargāt .

nyāyyā tu eṣā vartamānakālatā .

kutaḥ .

ārambhānapavargāt .

ārambhaḥ atra anapavṛktaḥ .

eṣaḥ nām nyāyyaḥ vartamānaḥ kālaḥ yatra ārambhaḥ anapavṛktaḥ .

asti ca muktasaṃśaye virāmaḥ .

yam khalu api bhavān muktasaṃśayam vartamānam kālam nyāyyam manyate bhuṅkte devadattaḥ iti tena etat tulyam .

saḥ api hi avaśyam bhuñjānaḥ hasati vā jalpati vā pānīyam vā pibati .

yadi atra yuktā vartamānakālatā dṛśyate iha api yuktā dṛśyatām .

santi ca kālavibhāgāḥ .

santi khalu api kālavibhāgāḥ .

tiṣṭhanti parvatāḥ .

sthāsyanti parvatāḥ .

tasthuḥ parvatāḥ .

kim śakyante ete śabdāḥ prayoktum iti ataḥ santi kālavibhāgāḥ .

na avaśyam prayogāt eva .

iha bhūtabhaviṣyadvartamānānām rājñām yāḥ kriyāḥ tāḥ tiṣṭhateḥ adhikaraṇam .

iha tāvat tiṣṭhanti parvatāḥ iti .

samprati ye rājānaḥ teṣām yāḥ kriyāḥ tāsu vartamānāsu .

sthāsyanti parvatāḥ iti .

itaḥ uttaram ye rājānaḥ bhaviṣyanti teṣām yāḥ kriyāḥ tāsu bhaviṣyantīṣu .

tasthuḥ parvatāḥ iti .

ye rājānaḥ babhūvuḥ teṣām yāḥ kriyāḥ tāsu vbhūtāsu .

aparaḥ āha : na asti vartamānaḥ kālaḥ iti .

api ca atra ślokān udāharanti : na vartate cakram .

iṣuḥ na pātyate .

na syandante saritaḥ sāgarāya .

kūṭasthaḥ ayam lokaḥ na viceṣṭā asti .

yaḥ hi evam paśyati saḥ api anandhaḥ .

mīmāṃsakaḥ manyamānaḥ yuvā medhāvisammataḥ kākam sma iha anupṛcchati : kim te patitalakṣaṇam .

anāgate na patasi atikrānte ca kāka na .

yadi samprati patasi sarvaḥ lokaḥ patati ayam .

himavān api gacchati .

anāgatam atikrāntam vartamānam iti trayam .

sarvatra gatiḥ na asti .

gacchati iti kim ucyate .

kriyāpravṛttau yaḥ hetuḥ tadartham yat viceṣṭitam tat samīkṣya prayuñjīta gacchati iti avicārayan .

apraḥ āha .

asti vartamānaḥ kālaḥ iti .

ādityagativat na upalabhyate .

api ca atra ślokam udāharanti .

bisasya vālāḥ iva dahyamānāḥ na lakṣyate vikṛtiḥ sannipāte .

asti iti tām vedayante tribhabhāvāḥ .

sūkṣmaḥ hi bhāvaḥ anumitena gamyaḥ .