bhūte iti ucyate .

kasmin bhūte .

kāle .

na vai kālādhikāraḥ asti .

evam tarhi dhātoḥ iti vartate .

dhātau bhūte .

dhātuḥ vai śabdaḥ .

na ca śabdasya bhūtabhaviṣyadvartamānatāyām sambhavaḥ asti .

śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate .

kaḥ punaḥ dhātvarthaḥ .

kriyā .

kriyāyām bhūtāyām .

yadi evam

niṣṭhāyām itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

niṣṭhāyām itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

kā itaretarāśrayatā .

bhūtakālena śabdena nirdeśaḥ kriyate .

nirdeśottarakālam ca bhūtakālatā .

tat etat itaretarāśrayam bhavati .

itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .

avyayanirdeśāt siddham .

avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kariṣyate .

avartamāne abhaviṣyati iti .

saḥ tarhi avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kartavyaḥ .

na kartavyaḥ .

avyayam eṣaḥ bhūteśabdaḥ na bhavateḥ niṣṭhā .

katham avyayatvam .

vibhaktisvarapratirūpakāḥ ca nipātāḥ bhavanti iti nipātasañjñā .

nipātam avyayam iti avayayasañjñā .

atha api bhavateḥ niṣṭhā evam api avayayam eva .

katham na vyeti iti avyayam .

kva punaḥ na vyeti .

etau kālaviśeṣau vartamānabhaviṣyantau .

svabhāvataḥ bhūte eva vartate .

yadi tatri na vyeti iti avyayam .

na vā tadvidhānasya anyatra abhāvāt .

na vā bhūtādhikāreṇa arthaḥ .

kim kāraṇam .

tadvidhānasya anyatra abhāvāt .

ye api ete itaḥ uttaram pratyayāḥ śiṣyante ete api etau kālaviśeṣau na viyanti vartamānabhaviṣyantau .

svabhāvataḥ eva te bhūte eva vartante .

ataḥ uttaram paṭhati .

bhūtādhikārasya prayojanam kumāraghātī śīrṣaghātī ākhuhā biḍālaḥ sutvānaḥ sunavantaḥ suṣupuṣaḥ anehāḥ agnim ādadhānasya .

kumāraghātī śīrṣaghātī iti bhaviṣyadvartamānārthaḥ bhūtanivṛttyarthaḥ .

ākhuhā biḍālaḥ iti bhaviṣyadvartamānārthaḥ .

itarathā hi brahmādiṣu niyamaḥ triṣu kāleṣu nivartakaḥ syāt .

sutvānaḥ sunvantaḥ .

yajñasaṃyoge ṅvanipaḥ triṣu kāleṣu śatā apavādaḥ mā bhūt .

suṣupuṣaḥ .

najiṅ sarvakālapavādaḥ mā bhūt .

anehāḥ iti vartamānakālaḥ eva .

anyatra anāhantā .

ādadhānasya .

kānacaḥ cānaś tācchīlādiṣu sarvakālāpavādaḥ mā bhūt .

agnim ādadhānasya .

ādadhānasya iti eva anyatra .