Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.2.83
ātmamāne khaś ca
Aṣṭādhyāyī 3.2.83
Vṛtti Patañjali

ātmagrahaṇam kimartham .

paramāne mā bhūt .

kriyamāṇe api ātmagrahaṇe paramāne prāpnoti .

kim kāraṇam .

ātmanaḥ iti iyam kartari ṣaṣṭhī mānaḥ iti akāraḥ bhāve .

saḥ yadi eva ātmānam manyate atha api param ātmanaḥ eva asau mānaḥ bhavati .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ātmanaḥ iti karmaṇi ṣaṣṭhī .

katham .

kartṛkarmaṇoḥ kṛti iti .

nanu ca kartari api vai etena eva vidhīyate .

tatra kutaḥ etat karmaṇi bhaviṣyati na punaḥ kartari iti .

evam tarhi

karmakartari ca .

karmakartari ca iti vaktavyam .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

ātmanaḥ iti karmaṇi ṣaṣṭhī .

katham .

kartṛkarmaṇoḥ kṛti iti .

nanu ca uktam kartari api vai etena eva vidhīyate .

tatra kutaḥ etat karmaṇi bhaviṣyati na punaḥ kartari iti .

ātmagrahaṇasāmarthyāt karmaṇi vijñāsyate .

evam api karmakartṛgrahaṇam kartavyam karmāpadiṣṭaḥ yak yathā syāt śyan mā bhūt iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ yakaḥ vā śyanaḥ vā .

yaki sati antodāttatvena bhavitayam śyani sati ādyudāttatvena .

śyani api sati antodāttatvena eva bhavitavyam .

katham .

khaśaḥ svaraḥ śyanaḥ svaram bādhiṣyate .

sati śiṣṭatvāt śyanaḥ svaraḥ prāpnoti .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati sati śiṣṭaḥ api vikaraṇasvaraḥ sārvadhātukasvaram na bādhate iti yat ayam tāseḥ parasya lasārvadhātukasya anudāttatvam śāsti .

lasārvadhātuke etat jñāpakam syāt .

na iti āha .

aviśeṣeṇa jñāpakam .