idam vicāryate .
bhāvakarmakartāraḥ sārvadhātukārthāḥ vā syuḥ vikaraṇārthāḥ vā iti .
katham ca sārvadhātukārthaḥ syuḥ katham vā vikaraṇārthāḥ .
bhāvakarmavācini sārvadhātuke yak bhavati kartṛvācini śarvadhātuke śap bhavati iti sārvadhātukārthāḥ .
bhāvakarmaṇoḥ yag bhavati sārvadhātuke kartari śap bhavati sārvadhātuke iti vikaraṇārthāḥ .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
bhāvakarmakartāraḥ sārvadhātukārthāḥ cet ekadvibahuṣu niyamānupapattiḥ atadarthatvāt .
bhāvakarmakartāraḥ sārvadhātukārthāḥ cet ekadvibahuṣu niyamasya anupapattiḥ .
kim kāraṇam .
atadarthatvāt .
na hi tadānīm ekatvādayaḥ eva vibhaktyarthāḥ .
kim tarhi bhāvakarmakartāraḥ api .
santu tarhi vikaraṇārthāḥ .
vikaraṇārthāḥ iti cet kṛtā abhihite vikaraṇābhāvaḥ .
vikaraṇārthāḥ iti cet kṛtā abhihite vikaraṇaḥ na prāpnoti .
dhārayaḥ pārayaḥ iti .
kim ucyate kṛtā abhihite .
na lena api abhidhānam bhavati .
aśakyam lena abhidhānam āśrayitum .
pakṣāntaram idam āsthitam bhāvakarmakartāraḥ sārvadhātukārthāḥ vā syuḥ vikaraṇārthāḥ vā iti .
yadi ca lena api abhidhānam syāt na idam pakṣāntaram syāt .
katham aśakyam yadā bhavān eva āha laḥ karmaṇi ca bhāve ca akarmakebhyaḥ iti .
evam vakṣyāmi .
laḥ karmaṇaḥ bhāvāt ca akarmakebhyaḥ .
yasmin tarhi le vikaraṇāḥ na śrūyante kaḥ tatra bhāvakarmakartṝn abhidhāsyati .
kva ca na śrūyante .
ye ete lugvikaraṇāḥ śluvikaraṇāḥ ca .
atra api ukte kartṛtve luk bhaviṣyati .
yasmin tarhi le vikaraṇāḥ na eva utpadyante kaḥ tatra bhāvakarmakartṝn abhidhāsyati .
kva ca na eva utpadyante .
liṅliṭoḥ .
tasmāt na etat śakyam vaktum .
na lena abhidhānam bhavati iti .
bhavati cet abhihite vikaraṇābhāvaḥ eva .
evam tarhi idam syāt .
yadā bhāvakarmaṇoḥ laḥ tadā kartari vikaraṇāḥ .
yadā kartari laḥ tadā bhāvakarmaṇoḥ vikaraṇāḥ .
idam asya yadi eva svābhāvikam atha api vācanikam : prakṛtipratyayau pratyayārtham saha brūtaḥ iti .
na ca asti sambhavaḥ yat ekasyāḥ prakṛteḥ dvayoḥ nānārthayoḥ yugapat anusahāyībhāvaḥ syāt .
evam ca kṛtvā ekapakṣībhūtam idam bhavati : sārvadhātukārthāḥ eva iti .
nanu ca uktam bhāvakarmakartāraḥ sārvadhātukārthāḥ cet ekadvibahuṣu niyamānupapattiḥ atadarthatvāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
supām karmādayaḥ api arthāḥ saṅkhyā ca eva tathā tiṅām .
supām saṅkhyā ca eva arthaḥ karmādayaḥ ca .
tathā tiṅām .
prasiddhaḥ niyamaḥ tatra .
prasiddhaḥ tatra niyamaḥ .
niyamaḥ prakṛteṣu vā .
atha vā prakṛtān arthān apekṣya niyamaḥ .
ke ca prakṛtāḥ .
ekatvādayaḥ .
ekasmin eva ekavacanam na dvayoḥ na bahuṣu .
dvayoḥ eva dvivacanam naikasmin na bahuṣu .
bahuṣu eva bahuvacanam na dvayoḥ na ekasmin iti .