Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.44.1
cleḥ sic
Aṣṭādhyāyī 3.1.44
Vṛtti Patañjali

kimarthaḥ cakāraḥ .

viśeṣaṇārthaḥ .

kva viśeṣaṇārthena arthaḥ .

sici vṛddhiḥ parasmaipadeṣu iti .

sau vṛddhiḥ iti ucyamāne agniḥ vāyuḥ iti atra api prasajyeta .

na etat asti prayojanam .

parasmaipadeṣu iti ucyate .

na ca atra parasmaipadam paśyāmaḥ .

svarārthaḥ tarhi .

citaḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti antodāttatvam yathā syāt .

etat api na asti prayojanam .

anackaḥ ayam .

tatra na arthaḥ svarārthena cakāreṇa anubandhena .

iṭi kṛte sāckaḥ bhaviṣyati .

tatra pratyayādyudāttatvena iṭaḥ udāttatvam bhaviṣyati .

na sidhyati .

āgamāḥ anudāttāḥ bhavanti iti anudāttatvam prāpnoti .

ataḥ uttaram paṭhati .

sicaḥ citkaraṇānarthakyam sthānivatvāt .

sicaḥ citkaraṇam narthayam .

kim kāraṇam .

sthānivatvāt .

sthānivadbhāvāt cit bhaviṣyati .

arthavat tu citkaraṇasāmarthyāt hi iṭaḥ udāttatvam .

arthavat tu citkaraṇam .

kaḥ arthaḥ .

citkaraṇasāmarthyāt hi iṭaḥ udāttatvam bhaviṣyati .

na aprāpte pratyayasvare āgamānudāttatvam ārabhyate .

tat yathā eva pratyayasvaram bādhate evam sthānivadbhāvāt api yā prāptiḥ tām api bādheta .

tasmāt citkaraṇam .

tasmāt cakāraḥ kartavyaḥ .

atha iditkaraṇam kimartham .

iditkaraṇam nakāralopābhāvārtham .

iditkaraṇam kriyate nakāralopaḥ mā bhūt iti .

amaṃsta amaṃsthāḥ .

aniditām halaḥ upadhāyāḥ kṅiti iti .

na vā hanteḥ sicaḥ kitkaraṇam nakāralopābhāvasya .

na vā etat prayojanam asti .

kim kāraṇam .

yat ayam hanaḥ sic iti hanteḥ sicaḥ kittvam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na sijantasya nakārlopaḥ bhavati iti .

na etat asti jñāpakam .

asti hi anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

sici eva nalopaḥ yathā syāt .

parasmin nimitte mā bhūt iti .

kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ sici vā nalope sati parasmin vā nimitte .

ayam asti viśeṣaḥ .

sici nalope sati nalopasya asiddhatvāt akāralopaḥ na bhavati .

parasmin punaḥ nimitte nalope sati akāralopaḥ prāpnoti .

samānāśrayam asiddham vyāśrayam ca idam .

nanu ca parasmin api nimitte nalope sati akāralopaḥ na bhaviṣyati .

katham .

asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti ṭat etat hanteḥ sicaḥ kitkaraṇam jñāpakam eva na sijantasya nalopaḥ bhavati iti .

idittvāt vā sthānivattvāt .

atha api anena iditā arthaḥ syāt .

ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt idit bhaviṣyati.