katham idam vijñāyate .
āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām nivṛttiḥ bhavati .
āhosvit āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām utpattiḥ bhavati iti .
kim gatam etat iyatā sūtreṇā āhosvit anyatarasmin pakṣe bhūyaḥ sūtram kartavyam .
gatam iti āha .
katham .
yadā tāvat āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām nivṛttiḥ bhavati iti tadā aviśeṣeṇa sarvam āyādiprakaraṇam anukramya āyādayaḥ ārdhadhātuke vā iti ucyate .
yadā api āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām utpattiḥ bhavati iti tadā ekam vākyam tat ca idam ca .
gupūdhūpavicchipaṇipanibhyaḥ āyaḥ ārdhadhātuke vā .
ṛteḥ īyaṅ ārdhadhātuke vā .
kameḥ ṇiṅ ārdhadhātuke vā iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam iti ca ubhayathā aniṣṭaprasaṅgaḥ .
āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam iti ca ubhayathā aniṣṭam prāpnoti .
yadi vijñāyate āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām nivṛttiḥ bhavati iti guptiḥ jugopa iti ca iṣṭam na sidhyati idam ca aniṣṭam prāpnoti .
gopām cakāra gopā iti ca .
idam tāvat iṣṭam siddham bhavati .
gopāyām cakāra gopāya iti .
atha vijñāyate āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam tasmin avasthite vā āyādīnām utpattiḥ bhavati iti guptiḥ jugopa iti ca iṣṭam siddham bhavati .
idam ca aniṣṭam na prāpnoti .
gopāyām cakāra gopāya iti .
idam tu iṣṭam na sidhyati .
gopayām cakāra gopāya iti .
idam tāvat iṣṭam sidhyati .
gopayām cakāra iti .
katham .
astu atra āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam liṭ .
tasmin avasthite vā āyādayaḥ .
ām madhye patiṣyati yathā vikaraṇāḥ tadvat .
idam tarhi iṣṭam na sidhyati gopāyā iti .
siddham tu sārvadhātuke nityavacanāt anāśritya vāvidhānam .
siddham etat .
katham. aviśeṣeṇa āyādīnām vāvidhānam uktvā sārvadhātuke nityam iti vakṣyāmi .
syādibalīyastvam tu vipratiṣedhena tulyanimittatvāt .
syādibhiḥ tu āyādīnām bādhanam prāpnoti vipratiṣedhena .
kim kāraṇam .
tulyanimittatvāt .
tulyam nimittam syādīnām āyādīnām ca .
syādīnām avakāśaḥ kariṣyati hariṣyati .
āyādīnām avakāśaḥ gopāyati dhūpāyati .
iha ubhayam prāpnoti .
gopāyiṣyati dhūpāyiṣyati iti .
paratvāt syādayaḥ prāpnuvanti .
na vā āyādividhānasya anavakāśatvāt .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
āyādividhānasya anavakāśatvāt .
anavakāśāḥ āyādayaḥ ucyante ca .
te vacanāt bhaviṣyanti .
nanu ca idānīm eva avakāśaḥ prakḷptaḥ gopāyati dhūpāyati iti .
atra api śap syādiḥ bhavati .
yadi api atra api bhavati na tu atra asti viśeṣaḥ sati vā śapi asati vā .
anyat idānīm etat ucyate na asti viśeṣaḥ iti .
yat tu tat uktam āyādīnām syādibhiḥ avyāptaḥ avakāśaḥ it sa na asti avakāśaḥ .
avaśyam khalu api atra śap syādiḥ eṣitavyaḥ .
kim kāraṇam .
gopāyantī dhūpāyantī iti : śapśyanoḥ nityam iti num yathā syāt iti .
yadi tarhi anavakāśāḥ āyādayaḥ āyādibhiḥ syādīnām bādhanam prāpnoti .
yathā punaḥ ayam sūtrebhedena parihāraḥ yadi punaḥ śapi nityam iti ucyeta .
sidhyati .
sūtram tarhi bhidyate .
yathānyāsam eva astu .
nanu ca uktam āyādibhyaḥ yat ārdhadhātukam āyādiprakṛteḥ yat ārdhadhātukam iti ca ubhayathā aniṣṭaprasaṅgaḥ iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ārdhadhātuke iti na eṣā parasaptamī .
kā tarhi .
viṣayasaptamī .
ārdhadhātukaviṣaye iti .
tatra ārdhadhātukaviṣaye āyādiprakṛteḥ āyādiṣu kṛteṣu yaḥ yataḥ pratyayaḥ prāpnoti saḥ tataḥ bhaviṣyati .