kimarthaḥ ayam ṇakāraḥ .
vṛddhyarthaḥ .
ñṇiti iti vṛddhiḥ yathā syāt .
kriyamāṇe api vai ṇakāre vṛddhiḥ na prāpnoti .
kim kāraṇam .
kṅiti ca iti pratiṣedhāt .
ṇitkaraṇasāmarthyāt bhaviṣyati .
ataḥ uttaram paṭhati .
ṇiṅi ṇitkaraṇasya sāvakāśatvāt vṛddhipratiṣedhaprasaṅgaḥ .
ṇiṅi ṇitkaraṇam sāvakāśam .
kaḥ avakāśaḥ .
sāmānyagrahaṇārthaḥ ṇakāraḥ .
kva sāmānyagrahaṇārthena arthaḥ .
ṇeḥ aniṭi iti .
ṇiṅi ṇitkaraṇasya sāvakāśatvāt vṛddhipratiṣedhaḥ prāpnoti .
ṅitkaraṇam api tarhi sāvakāśam .
kaḥ avakāśaḥ .
sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ ṅakāraḥ .
kva sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ .
atra eva .
śakyaḥ atra sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ anyaḥ anubandhaḥ āsaṅktum .
tatra ṅakārānurodhāt vṛddhipratiṣedhaḥ prāpnoti .
avaśayam atra ātmanepadārthaḥ ṅakāraḥ anubandhaḥ āsaṅktavyaḥ ṅitaḥ iti ātmanepadam yathā syāt .
evam ubhayoḥ sāvakaśayoḥ pratiṣedhabalīyastvāt pratiṣedhaḥ prāpnoti .
evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na kameḥ vṛddhipratiṣedhaḥ bhavati iti yat ayam na kamyamicamām iti mitsañjñāyā pratiṣedham śāsti .
mitpratiṣedhasya ca arthavattvāt .
mitpratiṣedhasya ca arthavattvāt pratiṣedhaḥ prāpnoti .
arthavān mitpratiṣedhaḥ .
kaḥ arthaḥ .
ṇiṅantasya ṇici yā vṛddhiḥ tasyāḥ hrasvatvam mā bhūt iti .
nanu etasyāḥ api kṅiti ca iti pratiṣedhena bhavitavyam .
na bhavitavyam .
uktam etat kṅiti pratiṣedhe tannimittagrahaṇam iti .
evam tarhi na ṇiṅantasya ṇici yā vṛddhiḥ tasyāḥ hrasvatvam prāpnoti .
kim kāraṇam .
ṇiṅā vyavahitatvāt .
lope kṛte na asti vyavadhānam .
sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .
ṇiṅi eva tarhi mā bhūt iti .
ṇiṅi ca na prāpnoti .
kim kāraṇam .
asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti .
na eva vā punaḥ ṇiṅantasya ṇici vṛddhiḥ prāpnoti .
kim kāraṇam .
ṇiṅā vyavahitatvāt .
lope kṛte na asti vyavadhānam .
sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .
idam tarhi prayojanam .
yat tat ciṇṇamuloḥ dīrghaḥ anyatarasyām iti dīrghatvam tat kameḥ ṇiṅi mā bhūt iti .
kim punaḥ kāraṇam tatra dīrghaḥ anyatarasyām iti ucyate .
na hrasvaḥ anyatarasyām iti eva ucyeta .
yathāprāptam ca api kameḥ hrasvatvam eva .
tatra ayam api arthaḥ .
hrasvagrahaṇam na kartavyam bhavati .
prakṛtam anuvartate .
kva prakṛtam .
mitām hrasvaḥ iti .
kā rūpasiddhiḥ : aśami aśāmi śamam śamam śāmam śāmam .
vṛddhyā siddham .
na sidhyati .
na sidhyati .
na udāttopadeśasya māntasya anācameḥ iti vṛddhipratiṣedhaḥ prāpnoti .
ciṇkṛtoḥ saḥ pratiṣedhaḥ na ṇici .
idam tarhi .
ajani ajāni janam janam jānam jānam .
janivadhyoḥ ca iti vṛddhipratiṣedhaḥ prāpnoti .
saḥ api ciṇkṛtoḥ eva .
ṇijvyavahiteṣu tarhi yaṅlope ca upasaṅkhyānam kartavyam syāt .
śamayantam prayojitavān aśami aśāmi śamam śamam śāmam śāmam .
śaṃśamayateḥ aśaṃsami aśaṃśāmi śaṃśamam śaṃśamam śaṃśāmam śaṃśāmam .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
ciṇṇamulpare ṇau mitām aṅgānām hrasvaḥ bhavati iti ucyate .
yaḥ ca atra ṇiḥ ciṇṇamulparaḥ na tasmin mit aṅgam yasmin ca mit aṅgam na asau ṇiḥ ṇamulparaḥ .
ṇilope kṛte ciṇṇamulparaḥ .
sthānivadbhāvāt na ciṇṇamulparaḥ .
atha dīrghaḥ anyatarasyām iti ucyamāne yāvatā sthānivadbhāvaḥ katham eva etat sidhyati .
etat idānīm dīrghagrahaṇasya prayojanam .
dīrghavidhim prati ajādeśaḥ na sthānivat iti sthānivadbhāvapratiṣedhaḥ siddhaḥ bhavati .
yadā khalu api āyādayaḥ ārdhadhātuke vā bhavanti tadā ṇici ṇiṅ na bhavati .
tadartham ca mitpratiṣedhaḥ syāt .
tasmāt pratiṣedhaḥ prāpnoti .
uktam vā .
kim uktam .
taddhitakāmyoḥ ikprakaraṇāt iti .