kimarthaḥ kakāraḥ .
kṅiti iti guṇapratiṣedhaḥ yathā syāt .
na etat asti prayojanam .
sārvadhātukārdhadhātukayoḥ aṅgasya guṇaḥ ucyate .
dhātoḥ ca vihitaḥ pratyayaḥ śeṣaḥ ārdhadhātukasañjñām labhate .
na ca ayam dhātoḥ vidhīyate .
kaṇḍvādīni hi prātipadikāni .
kaṇḍvādibhyaḥ vāvacanam .
kaṇḍvādibhyaḥ vā iti vaktavyam .
avacane hi nityapratyayatvam .
akriyamāṇe hi vāvacane nityaḥ pratyayavidhiḥ prasajyeta .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra dhātuvidhitukpratiṣedhaḥ .
tatra dhātuvidheḥ tukaḥ ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .
kaṇḍvau kaṇḍvaḥ .
aci śnudhātubhruvām yvoḥ iyaṅuvaṅau iti uvaṅadeśaḥ prasajyeta .
iha ca kaṇḍvā kaṇḍve na ūṅdhātvoḥ iti pratiṣedhaḥ prasajyeta .
tuk ca pratiṣedhyaḥ .
valguḥ mantuḥ iti .
hrasvasya piti kṛti tuk prāpnoti .
hrasvayalopau ca vaktavyau .
hrasvayalopau ca vaktavyau syātām .
valguḥ mantuḥ iti .
kimartham idam na hrasvaḥ eva ayam .
antaraṅgatvāt akṛdyakāre iti dīrghatvam prāpnoti .
yalopaḥ .
yalopaḥ ca vaktavyaḥ .
kaṇḍūḥ valguḥ mantuḥ iti .
kimartham idam na vali iti eva siddham .
vali iti ucyate .
na ca atra valim paśyāmaḥ .
nanu cal kvip valādiḥ .
kviblope kṛte valādyabhāvāt na prāpnoti .
idam iha sampradhāryam .
kviblopaḥ kriyatām vali lopaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt kviblopaḥ .
nityaḥ khalu api kviblopaḥ .
kṛte api yalope prāpnoti akṛte api prāpnoti .
nityatvāt paratvāt ca kvilope kṛte valādyabhāvāt na prāpnoti .
evam tarhi pratyayalakṣaṇena bhaviṣyati .
varṇāśraye na asti pratyayalakṣaṇam .
atha kriyamāṇe api vāvacane yadā yagantāt kvip tadā ete doṣāḥ kasmāt na bhavanti .
na etebhyaḥ tadā kvip drakṣyate .
kim kāraṇam .
anyebhyaḥ api dṛśyate iti ucyate .
na ca etebhyaḥ tadā kvip dṛśyate .
yathā eva tarhi kriyamāṇe vāvacane anyebhyaḥ api dṛśyate iti evam atra kvip na bhavati evam akriyamāṇe api na bhaviṣyati .
avaśyam etebhyaḥ tadā kvip eṣitavyaḥ .
kim prayojanam .
etāni rūpāṇi yathā syuḥ iti .
tat tarhi vāvacanam kartavyam .
na kartavyam .
ubhayam kaṇḍvādīni dhātavaḥ ca prātipadikāni ca .
ātaḥ ca ubhayam .
kaṇḍūyati iti kriyām kurvāṇe prayujyate asti me kaṇḍūḥ iti vedanāmātrasya sānnidhye .
aparaḥ āha :
dhātuprakaraṇāt dhātuḥ kasya āsañjanāt api .
āha ca ayam imam dīrgham .
manye dhātuḥ vibhāṣitaḥ .