iha kāḥ cit prakṛtayaḥ sopasargāḥ paṭhyante : abhimanas , sumanas , unmanas , durmanas .
tatra vicāryate : bhṛśādiṣu upasargaḥ pratyayārthaviśeṣaṇam vā syāt : abhibhavatau subhavatau udbhavatau durbhavatau iti .
prakṛtyarthaviśeṣaṇam vā .
abhimanasśabdāt sumanasśabdāt unmanasśabdāt durmanasśabdāt iti .
yuktam punaḥ idam vicārayatum .
nanu tena asandigdhena prakṛtyarthaviśeṣaṇam bhavitavyam yāvatā prāk prakṛteḥ paṭhyante .
yadi hi pratyayārthaviśeṣaṇam syāt prāk bhavateḥ paṭhyeran .
na ime śakyāḥ prāk bhavateḥ paṭhitum .
evam viśiṣṭe hi pratyayāṛthe bhṛśādimātrāt utpattiḥ prasajyeta .
tasmāt na evam śakyam kartum .
na cet evam jāyate vicāraṇā .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
bhṛśādiṣu upasargaḥ pratyayārthaviśeṣaṇam iti cet svare doṣaḥ .
bhṛśādiṣu upasargaḥ pratyayārthaviśeṣaṇam iti cet svare doṣaḥ bhavati .
abhimanāyate .
tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ prasajyate .
astu tarhi prakṛtyarthaviśeṣaṇam .
sopasargāt iti cet aṭi doṣaḥ .
sopasargāt iti cet aṭi doṣaḥ bhavati .
svamanayata iti .
atyalpam idam ucyate : aṭi doṣaḥ bhavati iti .
aḍlyavdvirvacaneṣu iti vaktavyam .
aṭi : udāhṛtam .
lyapi : sumanāyya .
dvirvacane : abhimimanāyiṣate .
na eṣaḥ doṣaḥ .
avaśyam saṅgrāmayateḥ sopasargāt utpattiḥ vaktavyā asaṅgrāmayata śūraḥ iti evamartham .
tat niyamārtham bhaviṣyati .
saṅgrāmayateḥ eva sopasargāt na anyasmāt sopasargāt iti .
yadi niyamaḥ kriyate svaraḥ na sidhyati .
evam tarhi bhṛśādiṣu upasargasya parāṅgavadbhāvam vakṣyāmi .
yadi parāṅgavadbhāvaḥ ucyate aḍlyavdvirvacanāni na sidhyanti .
svaravidhau iti vakṣyāmi .
evam ca kṛtvā astu pratyayārthaviśeṣaṇam .
nanu ca uktam bhṛśādiṣu upasargaḥ pratyayārthaviśeṣaṇam iti cet svare doṣaḥ iti .
svare parāṅgavadbhāvena parihṛtam .
ayam tarhi pratyayārthaviśeṣaṇe sati doṣaḥ .
kyaṅā uktatvāt tasya arthasya upasargasya prayogaḥ na prāpnoti .
kim kāraṇam .
uktārthānām aprayogaḥ iti .
tat yathā .
api kākaḥ śyenāyate iti kyaṅā uktatvāt ācārārthasya āṅaḥ prayogaḥ na bhavati .
asti atra viśeṣaḥ .
ekena atra viśiṣṭe pratyayārthe pratyayaḥ utpadyate iha punaḥ anekena .
tatra manāyate iti ukte sandehaḥ syāt abhibhavatau subhavatau durbhavatau iti .
tatra asandehārtham upasargaḥ prayujyate .
yatra tarhi ekena .
utpucchayate .
atra api anekena .
pucchāt udasane pucchāt vyasane pucchāt paryasane iti .