Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.13.1
lohitādi-ḍājbhyaḥ kyaṣ
Aṣṭādhyāyī 3.1.13
Vṛtti Patañjali

kimarthaḥ kakāraḥ .

kṅiti iti guṇapratiṣedhaḥ yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

sārvadhātukārdhadhātukayoḥ aṅgasya guṇaḥ ucyate .

dhātoḥ ca vihitaḥ pratyayaḥ śeṣaḥ ārdhadhātukasañjñām labhate .

na ca ayam dhātoḥ vidhīyate .

lohitādīni prātipadikāni .

sāmānyagrahaṇārthaḥ tarhi .

kva sāmānyagrahaṇena arthaḥ .

naḥ kye iti .

na ayam nāntāt vidhīyate .

iha tarhi .

yasya halaḥ kyasya vibhāṣā iti .

na ayam halantāt vidhīyate .

iha tarhi .

āpatyayasya ca taddhite anāti kyacvyoḥ ca iti .

na ayam āpatyāt vidhīyate .

iha tarhi .

kyāt chandasi iti .

yāt chandasi iti etāvat vaktavyam caraṇyūḥ turaṇyuḥ bhuraṇyuḥ iti evamartham .

idam tarhi prayojanam .

yat tat akṛtyakāre iti dīrghatvam tatra kṅidgrahaṇam anuvartate .

tat iha api yathā syāt .

lohitāyate .

kim punaḥ kāraṇam tatra kṅidgrahaṇam anuvartate .

iha mā bhūt .

uruyā dhṛṣṇuyā iti .

yadi kṅidgrahaṇam anuvartate itryam iti pituḥ rīṅbhāvaḥ na prāpnoti .

rīṅbhāve kṅidgrahaṇam nivartiṣyate .

yadi nivartate katham asūyā vasūyā ca yamāmahe .

asūyateḥ asūyā vasūyateḥ vasūyā .

atha vā chāndasam etat .

dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati iti .

yadi chāndasatvam hetuḥ na arthaḥ kṅidgrahaṇena anuvartamānena .

kasmāt na bhavati uruyā dhṛṣṇuyā iti .

chāndasatvāt .

atha vā astu atra dīrghatvam .

chāndasam hrasvatvam bhaviṣyati .

tat yathā upagāyantu mām patnayaḥ garbhiṇayaḥ yuvatayaḥ iti .

atha kimarthaḥ ṣakāraḥ .

viśeṣaṇārthaḥ .

kva viśeṣaṇārthena arthaḥ .

vā kyaṣaḥ iti .

vā yāt iti hi ucyamāne ataḥ api prasajyeta .

na etat asi prayojanam .

parasmaipadam iti ucyate .

na ca ataḥ parasmaipadam na api ātmanepadam paśyāmaḥ .

sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ tarhi bhaviṣyati .

kva sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ .

kyāt chandasi iti .

yāt chandasi iti evam vaktavyam caraṇyūḥ turaṇyuḥ bhuraṇyuḥ iti evamartham .