kimarthaḥ cakāraḥ .
svarārthaḥ .
citaḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti antodāttatvam yathā syāt .
na etat asti prayojanam .
ekāc ayam .
tatra na arthaḥ svarārthena cakāreṇa anubandhena .
pratyayasvareṇa eva siddham .
viśeṣaṇārthaḥ tarhi .
kva viśeṣaṇārthena arthaḥ .
asya cvau kyaci ca iti .
kye ca iti ucyamāne api kākaḥ śyenāyate atra api prasayjeta .
na etat asti .
tadanubandhakagrahaṇe atadanubandhakasya grahaṇam na iti evam etasya na bhaviṣyati .
sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ tarhi .
kva ca sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ .
naḥ kye iti .
atha ātmangrahaṇam kimartham .
ātmecchāyām yathā syāt .
parecchāyām mā bhūt iti .
rājñaḥ putram icchati iti .
kriyamāṇe api ātmagrahaṇe parecchāyām prāpnoti .
kim kāraṇam .
ātmanaḥ iti iyam kartari ṣaṣṭhī .
icchā iti akāraḥ bhāve .
saḥ yadi eva ātmanaḥ icchā atha api parasya ātmecchā eva asau bhavati .
na ātmagrahaṇena icchā abhisambadhyate .
kim tarhi .
subantam abhisambadhyate .
ātmanaḥ yat subantam iti .
yadi ātmagrahaṇam kriyate chandasi parecchāyām na prāpnoti .
ma tvā vṛkāḥ aghāyavaḥ vidan .
tasmāt na arthaḥ ātmagrahaṇena .
iha kasmāt na bhavati : rājñaḥ putram icchati iti .
asāmarthyāt .
katham asāmarthyam .
sāpekṣam asamartham bhavati iti .
chandasi api tarhi na prāpnoti .
ma tvā vṛkāḥ aghāyavaḥ vidan .
asti atra viśeṣaḥ .
antareṇa api atra tṛtīyasya padasya prayogam parecchā gamyate .
katham punaḥ antareṇa api atra tṛtīyasya padasya prayogam parecchā gamyate .
te ca eva vṛkāḥ evamātmakaḥ hiṃsrāḥ .
kaḥ ca ātmanaḥ agham eṣitum arhati .
ataḥ antareṇa api atra tṛtīyasya padasya prayogam parecchā gamyate .
yathā eva tarhi chandasi aghaśabdāt parecchāyām khyac bhavati evam bhāṣāyām api prāpnoti .
agham icchati iti .
tasmāt ātmagrahaṇam kartavyam .
chandasi katham .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati chandasi aghaśabdāt parecchāyām kyac iti yat ayam aśvāghasyāt iti kyaci pratkṛte ītvabādhanārtham ākāram śāsti .
atha subgrahaṇam kimartham .
subantāt utpattiḥ yatha syāt .
prātipadikāt mā bhūt iti .
na etat asti prayojanam .
na asti atra viśeṣaḥ subantāt utpattau satyām prātipadikāt vā ayam asti viśeṣaḥ .
subantāt utpattau satyām padasañjñā siddhā bhavati .
prātipadikāt utpattau satyām padasañjñā na prāpnoti .
nanu ca prātipadikāt utpattau satyām padasañjñā siddhā .
katham .
ārabhyate naḥ kye iti .
tat ca avaśyam kartavyam subantāt utpattau satyām niyamārtham .
tat eva prātipadikāt utpattau satyām vidhyartham bhaviṣyati .
idam tarhi prayojanam .
subantāt utpattiḥ yatha syāt .
dhātoḥ mā bhūt iti .
etat api na asti prayojanam .
dhātoḥ san vidhīyate .
saḥ bādhakaḥ bhaviṣyati .
anavakāśāḥ hi vidhayaḥ bādhakāḥ bhavanti sāvakāśaḥ ca san .
kaḥ avakāśaḥ .
parecchā .
na parecchāyām sanā bhavitavyam .
kim kāraṇam .
samānakartṛkāt iti ucyate .
yāvat ca iha ātmagrahaṇam tāvat tatra samānakartṛkagrahaṇam .
idam tarhi prayojanam .
subantāt utpattiḥ yatha syāt .
vākyāt māt bhūt iti .
mahāntam putram icchati iti .
na vā bhavati mahāputrīyati iti .
bhavati yadā etat vākyam bhavati .
mahān putraḥ mahāputraḥ .
mahāputram icchati mahāputrīyati iti .
yadā tu etat vākyam bhavati mahāntam putram icchati iti tadā na bhavitavyam tadā ca prāpnoti .
tadā mā bhūt iti .