Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.32
pṛthag-vinā-nānābhis tṛtīyā 'nyatarasyām
Aṣṭādhyāyī 2.3.32
Vṛtti Patañjali

pṛthagādiṣu pañcamīvidhānam .

pṛthagādiṣu pañcamīvidheyā .

pṛthak devadattāt .

kimartham na prakṛtam pañcamīgrahaṇam anuvartate .

kva prakṛtam .

apādāne pañcamī iti.

anadhikārāt .

anadhikāraḥ saḥ .

adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ .

adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .

dakṣiṇena grāmam , dakṣiṇataḥ grāmasya .

evam tarhi anyatarasyāṅgrahaṇasāmarthyāt pañcamī bhaviṣyati .

asti anyat anyatarasyāṅgrahaṇasya prayojanam .

kim .

yasyām na aprāptāyām tṛtīyā ārabhyate sā yathā syāt .

kasyām ca na aprāptāyām .

antataḥ ṣaṣṭhyām .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

apādāne pañcamī iti .

nanu ca uktam anadhikāraḥ saḥ adhikāre hi dvitīyāṣaṣṭhīviṣaye pratiṣedhaḥ iti .

evam tarhi sambandham anuvartiṣyate .

apādāne pañcamī .

anyārāditarartedikśabdāñcūttarapadājāhiyukte pañcamī .

ṣaṣṭhī atasarthapratyayena anyārādibhiḥ yoge pañcamī .

enapā dvitīyā anyārādibhiryoge pañcamī .

pṛthagvinānānābhiḥ tṛtīyā anyatarasyām .

pañcamīgrahaṇam anuvartate anyārādibhiḥ yoge iti nivṛttam .

atha vā maṇḍūkagatayaḥ adhikārāḥ .

tat. yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ .

atha vā anyavacanāt cakārākaraṇāt prakṛtasya apavādaḥ vijñāyate yathā utsargeṇa prasaktasya .

anyasyā vibhakteḥ vacanāt cakārasya anukarṣaṇārthasya akaraṇāt prakṛtāyaḥ pañcamyāḥ dvitīyāṣaṣṭhyau bādhike bhaviṣyataḥ yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati .

atha vā vakṣyati etat .

anuvartante ca nāma vidhayaḥ .

na ca anuvartanāt eva bhavanti .

kim tarhi .

yatnāt bhavanti iti .