Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.1.3
anabhihite
Aṣṭādhyāyī 2.3.1
Vṛtti Patañjali

dvayoḥ kriyayoḥ kārake anyatareṇa abhihite vibhaktyabhāvaprasaṅgaḥ .

dvayoḥ kriyayoḥ kārake anyatareṇa abhihite vibhaktiḥ na prāpnoti .

kva .

prāsāde āste , śayane āste iti .

kim kāraṇam .

sadipratyayena abhihitam adhikaraṇam iti kṛtvā saptamī na prāpnoti .

na vā anyatareṇa anabhidhānāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

anyatareṇa anabhidhānāt .

anyatareṇa atra anabhidhānam .

sadipratyayena bhidhānam āsipratyayena anabhidhānam .

yataḥ anabhidhānam tadāśrayā saptamī bhaviṣyati .

kutaḥ na khalu etat sati abhidhāne ca anabhidhāne ca anabhihitāśrayā saptamī bhaviṣyati na punaḥ abhihitāśrayaḥ pratiṣedhaḥ iti .

anabhihite hi vidhānam .

anabhihite hi saptamī vidhīyate na abhihite pratiṣedhaḥ .

yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum yatra anyā ca anyā ca kriyā yatra tu khalu sā eva kriyā tatra katham .

āsane āste .

śayane śete iti .

atra api anyatvam asti .

kutaḥ .

kālabhedāt sādhanabhedāt ca .

ekasya atra āseḥ āsiḥ sādhanam sarvakālaḥ ca pratyayaḥ .

aparasya bāhyam sādhanam vartamānakālaḥ ca pratyayaḥ .

kim punaḥ dravyam sādhanam āhosvit guṇaḥ .

kim ca ataḥ .

yadi dravyam sādhanam na etat anyat bhavati abhihitāt .

atha hi guṇaḥ sādhanam bhavati etat anyat abhihitāt .

anyaḥ hi sadiguṇaḥ anyaḥ ca āsiguṇaḥ .

kiṃ punaḥ sādhanam nyāyyam .

guṇaḥ iti āha .

katham jñāyate .

evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati .

kva devadattaḥ iti .

saḥ tasmai ācaṣṭe .

asau vṛkṣe iti .

katarasmin .

yaḥ tiṣṭhati iti .

saḥ vṛkṣaḥ adhikaraṇam bhūtvā anyena śabdena abhisambadhyamānaḥ kartā sampadyate .

dravye punaḥ sādhane sati yat karma karma eva syāt yat karaṇam karaṇam eva yat adhikaraṇam adhikaraṇam eva .