padārthābhidhāne anuprayogānupapattiḥ abhihitatvāt .
padārthasya abhidhāne anuprayogasya anupapattiḥ .
citraguḥ devadattaḥ iti .
kim kāraṇam .
abhihitatvāt .
citraguśabdena abhihitaḥ saḥ arthaḥ iti kṛtvā anuprayogaḥ na prāpnoti .
na vā anabhihitatvāt .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
anabhihitatvāt .
citraguśabdena anabhihitaḥ saḥ arthaḥ iti kṛtvā anuprayogaḥ bhaviṣyati .
katham anabhihitaḥ yāvatā idānīm eva uktam padārthābhidhāne anuprayogānupapattiḥ abhihitatvāt iti .
sāmānyābhidhāne hi viśeṣānabhidhānam .
sāmānye hi abhidhīyamāne viśeṣaḥ anabhhitaḥ bhavati .
tatra avaśyam viśeṣārthinā viśeṣaḥ anuprayoktavyaḥ .
citraguḥ .
kaḥ .
devadattaḥ iti. bhavet siddham yadā sāmānye vṛttiḥ .
yadā tu khalu viśeṣe vṛttiḥ tadā na sidhyati .
citrā gāvaḥ devadattasya citraguḥ devadattaḥ iti .
tat api siddham .
katham .
na idam ubhayam yugapat bhavati vākyam ca samāsaḥ ca .
yadā vākyam tadā na samāsaḥ .
yadā samāsaḥ tadā na vakyam .
yadā samāsaḥ tadā sāmānye vṛttiḥ .
tatra avaśyam viśeṣārthinā viśeṣaḥ anuprayoktavyaḥ .
citraguḥ .
kaḥ .
devadattaḥ iti. sāmānyasya eva tarhi anuprayogaḥ na prāpnoti .
citragu tat .
citragu kim cit .
citragu sarvam iti .
sāmānyam api yathā viśeṣaḥ tadvat .
citragu iti ukte sandehaḥ syāt .
sarvam vā viśvam vā iti .
tatra avaśyam sandehanivṛttyartham viśeṣārthinā viśeṣaḥ anuprayoktavyaḥ .
atha vā vibhaktyarthaḥ abhidīyate .
etat ca atra yuktam yat vibhaktyarthaḥ abhidhīyate .
tatra hi sarvapaścāt padam vartate asya iti .
vibhaktyarthābhidhāne adravyasya liṅgasaṅkhyopacārānupapattiḥ .
vibhaktyarthābhidhāne adravyasya liṅgasaṅkhyābhyām upacāraḥ anupapannaḥ .
bahuyavam bahuyavā bahuyavaḥ bahuyavau bahuhavāḥ iti .
aparaḥ āha : vibhaktyarthābhidhāne adravyasya liṅgasaṅkhyopacārānupapattiḥ vibhaktyarthābhidhāne dravyasya ye liṅgasaṅkhye tābhyām vibhaktyarthasya upacāraḥ anupapannaḥ .
bahuyavam bahuyavāḥ bahuyavaḥ bahuyavau bahuhavāḥ iti .
katham hi anyasya liṅgasaṅkhyābhyām anyasya upacāraḥ syāt .
siddham tu yathā guṇavacaneṣu .
siddham etat. katham .
yathā guṇavacaneṣu .
guṇavacaneṣu uktam : guṇavacanānām śabdānām āśrayataḥ liṅgavacanāni bhavanti iti .
tat yathā śuklam vastram śuklā śāṭī śuklaḥ kambalaḥ śuklau kambalau śuklāḥ kambalāḥ iti .
yat asau dravyam śritaḥ bhavati guṇaḥ tasya yat liṅgam vacanam ca tat guṇasya api bhavati .
evam iha api yat asau dravyam śritaḥ vibhaktyarthaḥ tasya yat liṅgam vacanam ca tat samāsasya api bhaviṣyati .
yadi tarhi vibhaktyarthaḥ abhidhīyate kṛtsnaḥ padārthaḥ katham abhihitaḥ bhavati sadravyaḥ saliṅgaḥ sasaṅkhyaḥ ca .
arthagrahaṇasāmarthyāt .
iha anekam anyapade iti iyatā siddham .
katham punaḥ pade nāma vṛttiḥ syāt .
śabdaḥ hi eṣaḥ .
śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate .
saḥ ayam evam siddhe sati yat arthagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam kṛtsnaḥ padārthaḥ yathā abhidhīyeta sadravyaḥ saliṅgaḥ sasaṅkhyaḥ ca iti .
yadi tarhi kṛtsnaḥ padārthaḥ abhidhīyate laiṅgāḥ sāṅkhyāḥ ca vidhayaḥ na sidhyanti .
uktam vā .
kim uktam .
liṅgeṣu tāvat .
siddham tu striyāḥ prātipadikaviśeṣaṇatvāt svārthe ṭābādayaḥ iti .
sāṅkhyeṣu api uktam karmādīnām anuktāḥ ekatvādayaḥ iti kṛtvā sāṅkhyāḥ bhaviṣyanti .
prathamā tarhi na prāpnoti .
samayāt bhaviṣyati .
yadi sāmayikī na niyogataḥ anyāḥ kasmāt na bhavanti .
karmādīnām abhāvāt .
ṣaṣṭhī tarhi prāpnoti .
śeṣalakṣaṇā ṣaṣṭhī .
aśeṣatvāt na bhaviṣyati .
evam api vyatikaraḥ .
ekasmin api dvivacanabahuvacane prāpnutaḥ dvayoḥ api ekavacanabahuvacane bahuṣu api ekavacanadvivacane .
arthataḥ vyavasthā bhaviṣyati .
atha vā saṅkhyā nāma iyam parapradhānā .
saṅkhyeam anyā viśeṣyam .
yadi ca atra prathamā na syāt saṅkhyeyam aviśeṣitam syāt .
atha vā vakṣyati etat .
tatra vacanagrahaṇasya prayojanam ukteṣu api ekatvādiṣu prathamā yathā syāt iti .
evam api ṣaṣṭhī prāpnoti .
kim kāraṇam .
vyabhicarati eva hi ayam samāsaḥ liṅgasaṅkhye .
ṣaṣthyartham punaḥ na vyabhicarati .
abhihitaḥ saḥ arthaḥ antarbhūtaḥ prātipadikārthaḥ sampannaḥ .
tatra prātipadikārthe prathamā iti prathamā bhaviṣyati .
na tarhi idānīm idam bhavati : citragoḥ devadattasya .
bhavati .
bāhyam artham apekṣya ṣaṣṭhī .