padagrahaṇam kimartham. anekam anyārthe iti iyati ucyamāne vakyārthe api bahuvrīhiḥ syāt .

yathā me mātā tathā me pitā susnātam bhoḥ iti .

padagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .

atha anyagrahaṇam kimartham .

anekam padārthe iti iyati ucyamāne svapadārthe api bahurvīhiḥ syāt .

rājapuruṣaḥ takṣapuruṣaḥ iti .

na etat asti prayojanam .

tatpuruṣaḥ svapadārthe bādhakaḥ bhaviṣyati .

bhavet ekasañjñādhikāre siddham .

paraṅkāryatve tu na sidhyati .

ārambhasāmarthyāt ca tatpuruṣaḥ paraṅkāryatvāt ca bahuvrīhiḥ prāpnoti .

paraṅkāryatve ca na doṣaḥ .

śeṣaḥ iti vartate .

śeṣatvāt na bhaviṣyati .

śeṣavacane uktam .

kim uktam .

tatra śeṣavacanāt doṣaḥ saṅkhyāsamānādhikaraṇanañsamāseṣu bahuvrīhipratiṣedhaḥ iti .

atha ekasaṅjñādhikāre na arthaḥ anyagrahaṇena .

ekasaṅjñādhikāre ca kartavyam .

akriyamāṇe hi anyagrahaṇe yathā eva tatpuruṣaḥ svapadārthe bahuvrīhim bādhate evam anyapadārthe api bādheta .

atha anekagrahaṇam kimartham. anyapadārthe iti iyati ucyamāne ekasya api padasya bahuvrīhiḥ syāt .

sarpiṣaḥ api syāt .

madhunaḥ api syāt .

gomūtrasya api syāt .

na etat asti prayojanam .

sup supā iti vartate .

idam tarhi prayojanam .

bahūnām api samāsaḥ yathā syāt .

susūkṣmajaṭakeśena sunatājinavāsasā .

uttarārtham ca anekagrahaṇam kartavyam cārthe dvandvaḥ anekam iti .

iha api yathā syāt .

plakṣanyagrodhakhadirapalāśāḥ iti .

etat api na asti prayojanam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bahūnām api samāsaḥ bhavati iti yat ayam uttarapade dvigum śāsti .

tatpuruṣaḥ api tarhi bahūnām prāpnoti .

grahaṇena tatpuruṣaḥ ucyate .

tena bahūnām na bhaviṣyati .

ataḥ uttaram paṭhati .

anekavacanam upasarjanārtham .

anekagrahaṇam kriyate upasarjanārtham .

prathamānirdiṣṭam samāse upasarjanam iti anekasya supaḥ upasarjanasañjñā yathā syāt .

citraguḥ śabalaguḥ iti .

na vā ekavibhaktitvāt .

na vā etat api prayojanam asti .

kim kāraṇam .

ekavibhaktitvāt .

ekavibhakti ca apūrvnipāte iti upasarjanasañjñā bhaviṣyati .

citraguḥ śabalaguḥ iti .

citrāḥ yasya gāvaḥ citraguḥ tiṣṭhati .

citrāḥ yasya gāvaḥ citragum paśya .

citrāḥ yasya gāvaḥ citraguṇā kṛtam .

citrāḥ yasya gāvaḥ citragave dehi .

citrāḥ yasya gāvaḥ citragoḥ ānaya .

citrāḥ yasya gāvaḥ citragoḥ svam .

citrāḥ yasya gāvaḥ citragau nidhehi .

citrāḥ yasya gāvaḥ he citrago iti .

yadi tarhi yataḥ kutaḥ cit eva kim cit padam adhyāhṛtya ekavibhaktyā yogaḥ kriyate etat api ekavibhaktiyuktam bhavati iha api prāpnoti .

rājakumārī takṣakumārī .

rājñaḥ yā kumārī rājakumārī tiṣṭhati .

rājñaḥ yā kumārī rājakumārīm paśya .

rājñaḥ yā kumārī rājakumāryā kṛtam .

rājñaḥ yā kumārī rājakumāryai dehi .

rājñaḥ yā kumārī rājakumāryāḥ ānaya .

rājñaḥ yā kumārī rājakumāryāḥ svam .

rājñaḥ yā kumārī rājakumāryām nidhehi .

rājñaḥ yā kumārī he rājakumāri iti .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

ekagrahaṇasāmarthyāt .

yadi hi yat ekavibhaktiyuktam ca anekavibhaktiyuktam ca tatra syāt ekagrahaṇam anarthakam syāt .

vibhaktiyuktam ca apūrvanipāte iti eva brūyāt .