kim punaḥ dvigusañjñā pratyayottarapadayoḥ bhavati .

evam bhavitum arhati .

dvigusañjñā pratyayottarapadayoḥ cet itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

dvigusañjñā pratyayottarapadayoḥ cet itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ .

kā etaretarāśrayatā .

dvigunimitte pratyayottarapade pratyayottarapadanimittā ca dvigusañjñā .

tat etat itaretarāśrayam .

itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .

evam tarhi arthe it vakṣyāmi .

arthe cet taddhitānutpattiḥ bahuvrīhivat .

arthe cet taddhitotpattiḥ na prāpnoti .

pāñcanāpitiḥ , dvimāturaḥ , traimāturaḥ .

kim kāraṇam .

dvigunā uktatvāt bahuvrīhivat .

tat yathā citraguḥ iti bahuvrīhiṇoktatvāt matvarthasya matvarthīyaḥ na bhavati .

evam tarhi samāsataddhitavidhau iti vakṣyāmi .

samāsataddhitavidhau iti cet anyatra samāsasañjñābhāvaḥ .

samāsataddhitavidhau iti cet anyatra samāsasañjñā na prāpnoti .

kva anyatra .

svare .

pañcāratniḥ , daśāratniḥ .

igante dvigau iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti .

siddham tu pratyayottarapadayoḥ ca iti vacanāt .

siddham etat .

katham .

pratyayottarapadayoḥ ca iti vacanāt .

pratyayottarapadayoḥ dvigusañjñā bhavati iti vaktavyam .

nanu ca uktam dvigusañjñā pratyayottarapadayoḥ cet itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

itaretarāśrayamātram etat coditam sarvāṇi ca itaretarāśrayāṇi ekatvena parihṛtāni siddham tu nityaśabdatvāt iti .

na idam tulyam anyaiḥ itaretarāśrayaiḥ .

na hi sañjñā nityā .

evam tarhi bhāvinī sañjñā vijñāsyate .

tat yathā : kaḥ cit kam cit tantuvāyam āha : asya sūtrasya śāṭakam vaya iti .

saḥ paśyati .

yadi śāṭakaḥ na vātavyaḥ atha vātavyaḥ na śāṭakaḥ .

śāṭakaḥ vātavyaḥ ca iti vipratiṣiddham .

bhāvinī khalu asya sañjñā abhipretā .

saḥ manye vātavyaḥ yasmin ute śāṭakaḥ iti etat bhavati iti .

evam iha api tasmin dviguḥ bhavati yasya abhinirvṛttasya pratyaya uttarapadam iti ca ete sañjñe bhaviṣyataḥ .

atha vā punaḥ astu arthe iti .

nanu ca uktam arthe cet taddhitānutpattiḥ bahuvrīhivat iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na avaśyam arthaśabdaḥ abhidheye eva vartate .

kim tarhi .

syādarthe api vartate .

tat yathā .

dārārtham ghaṭāmahe .

dhanārtham bhikṣāmahe .

dārāḥ naḥ syuḥ .

dhanāni naḥ syuḥ iti .

evam iha api taddhitārthe dviguḥ bhavati taddhitaḥ syāt iti .

dvigoḥ vā lugvacanam jñāpakam taddhitotpatteḥ .

atha vā yat ayam dvigoḥ luk anapatye iti dvigoḥ uttarasya taddhitasya lukam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ utpadyate dvigoḥ taddhitaḥ iti.