Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.1.51.1
taddhitartha-uttarapada-samāhāre ca
Aṣṭādhyāyī 2.1.51
Vṛtti Patañjali

samāhāraḥ iti kaḥ ayam śabdaḥ .

samāṅpūrvāt harateḥ sarmasādhane ghañ .

samāhriyate samāhāraḥ iti .

yadi karmasādhanaḥ pañca kumāryaḥ samahṛtāḥ pañcakumāri daśakumāri gostriyoḥ upasarjanasya iti hrasvatvam na prāpnoti dviguḥ ekavacanam iti etat ca vaktavyam .

evam tarhi bhāvasādhanaḥ bhaviṣyati .

samāharaṇam samāhāraḥ .

atha bhāvasādhane sati kim abhidhīyate .

yat tat auttarādharyam .

kaḥ punaḥ gavām samāhāraḥ .

yat tat arjanam krayaṇam bhiṣaṇam aparaharaṇam vā .

yadi evam vikṣipteṣu pūleṣu goṣu carantīṣu na sidhyati .

evam tarhi samabhyāśīkaraṇam samāhāraḥ .

evam api pañcagrāmī ṣaṇṇagarī tripurī iti na sidhyati .

kim kāraṇam .

sam ekatvavācī āṅ ābhimukhye vartate haratiḥ deśāntaraprāpaṇe .

na avaśyam haratiḥ deśāntaraprāpaṇe eva vartate .

kim tarhi .

sādṛśye api vartate .

tat yathā mātuḥ anuharati pituḥ anuharati .

atha vā pañcagrāmī ṣaṇṇagarī tripurī iti na eva idam iyati eva avatiṣṭhate .

avaśyam asau tataḥ kim cit ākāṅkṣati kriyām vā guṇam vā .

yat ākāṅkṣata tat ekam sa ca samāhāraḥ .

ayam tarhi bhāvasādhane sati doṣaḥ .

pañcapūlī ānīyatām iti bhāvānayane codite dravyānayanam na prāpoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

iha tāvat ayam praṣṭavyaḥ .

atha iha gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣomīyaḥ iti katham ākṛtau coditāyām dravye ārambhaṇālambhanaprokṣaṇaviśasanāni kriyante .

asambhavāt .

ākṛtau ārambhaṇādīnām sambhavaḥ na asti iti kṛtvā ākṛtisahacarite dravye ārambhaṇādīni kriyante .

idam api evañjātīyakam eva .

asambhavāt bhāvānayanasya dravyānayanam bhaviṣyati .

atha vā avyatirekāt dravyākṛtyoḥ .