prāgvacanam kimartham .
prāgvacanam sañjñānivṛttyartham .
prāgvacanam kriyate samāsasañjñāyāḥ anivṛttiḥ yathā syāt .
akriyamāṇe hi prāgvacane anavakāśāḥ avyayībhāvādayaḥ sañjñāḥ samāsasañjñām bādheran .
tāḥ mā bādhiṣata iti prāgvacanam kriyate .
atha kriyamāṇe api prāgvacane yāvatā anavakāśāḥ avyayībhāvādayaḥ sañjñāḥ kasmāt eva na bādhante .
kriyamāṇe hi prāgvacane satyām samāsasañjñāyām etāḥ avayavasañjñāḥ ārabhyante .
tatra vacanasamāveśaḥ bhaviṣyati .
samāsasañjñā api anavakāśā .
sā vacanāt bhaviṣyati .
sāvakāśā samāsasañjñā .
kaḥ avakāśaḥ .
vispaṣṭādīni avakāśaḥ .
vispaṣṭam paṭuḥ vispaṣṭapaṭuḥ iti .
na eṣaḥ asti avakāśaḥ .
eṣā hi ācāryasya śailī lakṣyate yena eva avayavakāryam bhavati tena eva samudāyakāryam api bhavati .
yena eva avayavakāryam svaraḥ tena eva samudākāryam api samāsaḥ bhaviṣyati .
vispaṣṭādīni guṇavacaneṣu iti .
idam tarhi kākatālīyam ajākṛpāṇīyam .
atra api yena eva avayavakāryam pratyayotpattiḥ kriyate tena eva samudākāryam samāsasañjñā bhaviṣyati .
samāsāt ca tadviṣayāt .
idam tarhi punārājaḥ punargavaḥ .
atra api avaśyam tatpuruṣasañjñā vaktavya tatpuruṣāśrayaḥ samāsāntaḥ yathā syāt .
idam tarhi .
punarādheyam .
atra api avaśyam gatisañjñā vaktavyā gatikārakopapadāt kṛt iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt .
idam tarhi punarutsyūtam vāsaḥ deyam .
atra api avaśyam gatisañjñā vaktavyā gatiḥ gatau iti nighātaḥ yathā syāt .
yadi tat na asti punaścanasau chandasi iti. sati tasmin tena eva siddham .
evam api ekā sañjñā iti vacanāt na asti yaugapadyena sambhavaḥ .
paryāyaḥ prasajyeta .
tasmāt prāgvacanam kartavyam .