Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.1.2
sub āmantrite para-aṅgavat svare
Aṣṭādhyāyī 2.1.2
Vṛtti Patañjali

sup iti kimartham .

karoṣi aṭan .

na etat asti .

asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti .

idam tarhi .

pīḍye pīḍyamāna .

idam ca api udāharaṇam karoṣi aṭan .

nanu ca uktam asāmarthyāt atra na bhaviṣyati .

katham asāmarthyam .

samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

adhātvabhihitam iti evam tat .

āmantritasya parāṅgvadbhāve ṣaṣṭhyāmantritakārakavacanam .

āmantritasya parāṅgvadbhāve ṣaṣṭhyantam āmantritakārakam ca parasya aṅgavat bhavati iti vaktavyam .

ṣaṣthyantam tāvat .

madrāṇām rājan magadhānām rājan .

āmantritakārakam .

kuṇḍena aṭan .

na asti atra viśeṣaḥ parāṅgavadbhāve sati asati vā .

idam tarhi .

paraśunā vṛścan .

tannimittagrahaṇam vā .

tannimittagrahaṇam vā kartavyam. āmantritanimittam parasya aṅgavat bhavati iti vaktavyam .

tat ca avaśyam anyatarat vaktavyam .

avacane hi subantamātraprasaṅgaḥ .

anucyamāne hi etasmin subantramātrasya parāṅgavadbhāvaḥ prāpnoti .

asya api prasajyeta .

kṣtreṇa agne svāyuḥ saṃrabhasya mitreṇa agne mitradheye yatasva .

kim punaḥ atra jyāyaḥ .

tannimittagrahaṇam eva jyāyaḥ .

idam api siddham bhavati .

goṣu svāmin aśveṣu svāmin .

etat hi na eva ṣaṣthyantam na api āmantritakārakam .

subantasya parāṅgavadbhāve samānādhikaraṇasya upasaṅkhyanam ananantaratvāt .

subantasya parāṅgavadbhāve samānādhikaraṇasya upasaṅkhyanam kartavyam .

tīkṣṇayā sūcyā sīvyan tīkṣṇena paraśunā vṛścan .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

ananantaratvāt .

nanu ca parasya parāṅgavadbhāve kṛte pūrvasya api bhaviṣyati .

svare avadhāraṇāt ca .

svare avadhāraṇāt ca na sidhyati .

svare avadhāraṇam kriyate na ānantarye .

param api chandasi .

param api chandasi pūrvasya aṅgavat bhavati iti vaktavyam .

ā te pitaḥ marutām sumnam etu .

prati tvā duhitaḥ divaḥ .

vṛṇīṣva duhitaḥ divaḥ .

avyayapratiṣedhaḥ ca .

avyayānām ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

uccaiḥ adhīyāna nīcaiḥ adhīyāna .

anavyayībhāvasya .

anavyayībhāvasya iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

upāgni adhīyāna pratyagni adhīyāna .

atha kimartham svare avadhāraṇam kriyate .

svare avadhāraṇam subalopārtham .

svare avadhāraṇam kriyate sublaḥ mā bhūt iti .

paraśunā vṛścan .

na vā subantaikāntatvāt .

na vā kartavyam .

kim kāraṇam .

subantaikāntatvāt .

subantaikāntaḥ parāṅgavadbhāvaḥ bhavati .

prātipadikaikāntaḥ tu sublope .

prātipadikaikāntaḥ tu bhavati sublope kṛte .

pratyayalakṣaṇena subantaikāntatā syāt .

tasmāt svare avadhāraṇam na kartavyam subalopārtham .

prātipadikasthāyāḥ supaḥ luk ucyate .

tasmāt svaragrahaṇena na arthaḥ .

idam tarhi prayojanam ṣatvaṇatve mā bhūtām iti .

kūpe siñcan carma naman iti .

etat api na asti prayojanam .

iha tāvat kūpe siñcan iti svāśrayam padāditvam bhaviṣyati .

carma naman iti pūrvapadāt sañjñāyām agaḥ iti etasmāt niyamāt na bhaviṣyati .

nanu ca samāse etat bhavati pūrvapadam uttarapadam iti .

na iti āha .

aviśeṣeṇa etat bhavati .

pūrvam padam pūrvapadam uttaram padam uttarapadam iti .