samānādhikaraṇeṣu upasaṅkhyānam asamarthatvāt .
samānādhikaraṇeṣu upasaṅkhyānam kartavyam .
vīraḥ pūruṣaḥ vīrapuruṣaḥ .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
asamarthatvāt .
katham asamarthatvam .
dravyam padārthaḥ iti cet .
yadi dravyam padārthaḥ na bhavati tadā sāmarthyam .
atha hi guṇaḥ padārthaḥ bhavati tadā sāmarthyam .
anyaḥ hi vīratvam guṇaḥ anyaḥ hi puruṣatvam .
na anyatvam asti iti iyatā sāmarthyam bhavati .
anyaḥ hi devadattaḥ gobhyaḥ aśvebhyaḥ ca na ca tasya etāvatā sāmartham bhavati .
kaḥ vā viśeṣaḥ yat guṇe padārthe sāmarthyam syāt dravye ca na syāt .
eṣaḥ viśeṣaḥ .
ekam tayoḥ adhikaraṇam anyaḥ ca vīratvam guṇaḥ anyaḥ puruṣatvam .
dravyapadārthikasya api tarhi guṇabhedāt sāmarthyam bhaviṣyati .
aśakyaḥ dravyapadārthikena dravyasya guṇakṛtaḥ upakāraḥ pratijñātum .
nanu ca abhyantaraḥ asau bhavati .
yadi api abhyantaraḥ na tu gamyate .
na hi guḍaḥ iti ukte madhuratvam gamyate śṛṅgaveram iti vā kaṭukatvam .
guṇapadārthikena api tarhi aśakyaḥ guṇasya dravyakṛtaḥ upakāraḥ pratijñātum .
atha guṇapadārthikaḥ pratijānīte dravyapadārthikaḥ api kasmāt na pratijānīte .
evam anayoḥ sāmarthyam syāt vā na vā .
kva ca tāvat idam syāt samānādhikaraṇena iti .
yatra sarvam samāman : indraḥ śakraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ .
kanduḥ koṣṭhaḥ kuśūlaḥ iti .
na evañjātīyakānām samāsena bhavitavyam pratyayena vā utpattavyam .
kim kāraṇam .
arthagatyarthaḥ śabdaprayogaḥ .
artham pratyāyayiṣyāmi iti śabdaḥ prayujyate .
tatra ekena uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam .
kim kāraṇam .
uktārthānām aprayogaḥ iti .
na tarhi idānīm idam bhavati bhṛtyabharaṇīyaḥ iti .
na etau samānārthau .
ekaḥ atra śakyārthe kṛtyaḥ bhavati aparaḥ arhatyarthe : śakyaḥ bhartum bhṛtyaḥ .
arhati bhṛtim bharaṇīyaḥ .
bhṛtyaḥ bharaṇīyaḥ bhṛtyabharaṇīyaḥ iti .
yadi tarhi yatra kim cit samānam kaḥ cit viśeṣaḥ tatra bhavitavyam iha api tarhi prāpnoti .
darśanīyāyāḥ mātā darśanīyamātā iti .
atra api kim cit samānam kaḥ cit viśeṣaḥ .
kim punaḥ tat .
sadbhāvānyabhāvau .
na kva cit sadbhāvānyabhāvau na staḥ ucyate ca samānādhikaraṇena iti .
tatra prakarṣagatiḥ vijñāsyate : yatra sādhīyaḥ sāmānādhikaraṇyam .
kva ca sādhīyaḥ sāmānādhikaraṇyam .
yatra sarvam samānam sadbhāvānyabhāvau dravyam ca. atha vā samānādhikaraṇena iti tat samānam āśrīyate yat samānam bhavati na ca bhavati .
na ca etat samānam kva cit api na bhavati .
atha vā yāvat brūyāt samānadravyeṇa iti tāvat samānādhikaraṇena iti .
dravyam hi loke adhikaraṇam iti ucyate .
tat yathā .
ekasmin dravye vyuditam .
ekasmin adhikaraṇe vyuditam iti .
tathā vyākaraṇe vipratiṣiddham ca anadhikaraṇavāci iti adravyavāci iti gamyate .
evam api idam avaśyam kartavyam samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti .
kim prayojanam .
sarpiḥ kālakam yajuḥ pītakam iti evamartham .
yadi samānādhikaraṇam asamarthavat bhavati iti ucyate sarpiḥ pīyate yajuḥ kriyate iti atra ṣatvam na prāpnoti .
adhātvabhihitam iti evam tat .
evam ca kṛtvā samānādhikaraṇeṣu upasaṅkhyānam kartavyam .
vīraḥ pūruṣaḥ vīrapuruṣaḥ .
kim kāraṇam asamarthatvāt .
na vā vacanaprāmāṇyāt .
na vā kartavyam .
kim kāraṇam .
vacanaprāmāṇyāt .
vacanaprāmāṇyāt atra samāsaḥ bhaviṣyati .
kim vacanaprāmāṇyam .
samānamadhyamadhyamavīrāḥ ca iti .
luptākhyāteṣu ca .
luptākhyāteṣu ca upasaṅkhyānam kartavyam .
niṣkauśāmbiḥ nirvārāṇasiḥ .
luptākhyāteṣu ca .
kim .
vacanaprāmāṇyāt .
kim vacanaprāmāṇyam .
kugatiprādayaḥ ca iti .
asti anyat etasya vacane prayojanam .
kim .
surājā atirājā iti .
na brūmaḥ vṛttisūtravacanaprāmāṇyāt iti .
kim tarhi .
vārttikavacanaprāmāṇyāt iti .
siddham tu kvāṅksvatidurgativacanāt prādayaḥ ktārthe iti .
tadarthagateḥ vā .
tadarthagateḥ vā punaḥ siddham etat .
kim idam tadarthagateḥ iti .
tasya arthaḥ tadarthaḥ tadarthasya gatiḥ tadarthagatiḥ tadarthagateḥ iti .
yasya arthasya kauśāmbyā sāmarthyam saḥ nisā ucyate .
atha vā saḥ arthaḥ tadarthaḥ tadarthasya gatiḥ tadarthagatiḥ tadarthagateḥ iti .
yaḥ arthaḥ kauśāmbyā samarthaḥ saḥ nisā ucyate .