Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.1.1.8
samarthaḥ padavidhiḥ
Aṣṭādhyāyī 2.1.1
Vṛtti Patañjali

atha kimartham padavidhau samarthādhikāraḥ kriyate .

padavidhau samarthavacanam varṇāśraye śāstre ānantaryavijñānāt .

padavidhau samarthādhikāraḥ kriyate varṇāśraye śāstre ānantaryamātre kāryam yathā vijñāyeta .

tiṣṭhatu dadhi aśāna tvam śākena .

tiṣṭhatu kumārī chatram hara devadatta iti .

samarthādhikārasya vidheyasāmānādhikaraṇyāt nirdeśānarthakyam .

samarthādhikāraḥ ayam vidheyena samānādhikaraṇaḥ .

kim ca vidheyam .

samāsaḥ .

yāvat brūyāt samarthaḥ samāsaḥ iti tāvat samarthaḥ padavidhiḥ .

na ca rājapuruṣaḥ iti etasyām avasthāyām samarthādhikāreṇa kim cit api śakyam pravartayitum nivartayitum vā .

samarthādhikārasya vidheyasāmānādhikaraṇyāt nirdeśaḥ anarthakaḥ .

siddham tu samarthānām iti vacanāt .

siddham etat .

katham .

samarthānām padānām vidhiḥ iti vaktavyam .

evam api dvyekayoḥ na prāpnoti .

ekaśeṣanirdeśāt vā .

atha vā ekaśeṣanirdeśaḥ ayam. samarthasya ca samarthayoḥ ca samarthānām ca samarthānām iti .

evam api ṣaṭprabhṛtīnām eva prāpnoti .

ṣaṭprabhṛtiṣu hi ekaśeṣaḥ parisamāpyate .

na eṣaḥ doṣaḥ .

pratyekam vākyaparisamāptiḥ dṛṣṭā iti dvyekayoḥ api bhaviṣyati .

evam api vivibhaktīnām na prāpnoti .

samarthāt samarthe padāt pade iti .

evam tarhi samarthapadayoḥ vidhiśabdena sarvavibhaktyantaḥ samāsaḥ : samarthasya vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthayoḥ vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthāt vidhiḥ samarthavidhiḥ , samarthe vidhiḥ samarthvidhiḥ .

padasya vidhiḥ padavidhiḥ , padayoḥ vidhiḥ padavidhiḥ , padānām vidhiḥ padavidhiḥ , padāt vidhiḥ padavidhiḥ , pade vidhiḥ padavidhiḥ .

samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ ca samarthavidhiḥ .

padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ ca padavidhiḥ .

samarthavidhiḥ ca padavidhiḥ ca samarthaḥ padavidhiḥ .

pūrvaḥ samāsaḥ uttarapadalopī yādṛcchikīvibhaktiḥ .