ākhyātam sāvyayakārakaviśeṣaṇam vākyam .
ākhyātam sāvyayam sakārakam sakārakaviśeṣaṇam vākyasañjñam bhavati vaktavyam .
sāvyayam .
uccaiḥ paṭhati .
nīcaiḥ paṭhati .
sakārakam .
odanam pacati .
sakārakaviśeṣaṇam .
odanam mṛdu viśadam pacati .
sakriyāviśeṣaṇam ca iti vaktavyam .
suṣṭhu pacati .
duṣṭhu pacati .
aparaḥ āha : ākhyātam saviśeṣaṇam iti eva .
sarvāṇi hi etāni kriyāviśeṣaṇāni .
ekatiṅ .
ekatiṅ vākyasañjñam bhavati vaktavyam .
brūhi brūhi .
samānavākye nighātayuṣmadasmadādeśāḥ .
samānavākye iti prakṛtya nighātayuṣmadasmadādeśāḥ vaktavyāḥ .
kim prayojanam .
nānāvākye mā bhūvan nighātādayaḥ iti .
ayam daṇḍaḥ .
hara anena .
odanam paca .
tava bhaviṣyati .
odanam paca .
mama bhaviṣyati .
yoge pratiṣedhaḥ cādibhiḥ .
cādibhiḥ yoge pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
grāmaḥ tava ca svam mama ca svam .
kimartham icam ucyate .
yathānyāsam eva cādibhiḥ yoge pratiṣedhaḥ ucyate .
idam adya apūrvam kriyate vākyasañjñā samānavākyādhikāraḥ ca .
tat dveṣyam vijānīyāt : sarvam etat vikalpate iti .
tat ācāryaḥ suhṛt bhūtvā anvācaṣṭe cādibhiḥ yoge yathānyāsam eva bhavati iti .
samarthanighāte hi samānādhikaraṇayuktayukteṣu upasaṅkhyānam asamarthatvāt .
samarthanighāte hi samānādhikaraṇayuktayukteṣu upasaṅkhyānam kartavyam syāt .
samānādhikaraṇe .
paṭave te dāsyāmi .
mrdave te dāsyāmi .
samānādhikaraṇe .
yuktayukte .
nadyāḥ tiṣṭhati kūle .
vṛkṣasya lambate śākhā .
śālīnām te odanam dadāmi .
śālīnām me odanam dadāti .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
asamarthatvāt .
rājagavīkṣīre dvisamāsaprasaṅgaḥ dviṣaṣṭhībhāvāt .
rājagavīkṣīre dvisamāsaprasaṅgaḥ .
kim kāraṇam .
dviṣaṣṭhībhāvāt .
dve hi atra ṣaṣṭhyau .
rājñaḥ goḥ kṣīram iti .
kim ucyate dvisamāsaprasaṅgaḥ iti yāvatā sup saha supā iti vartate .
dvisamāsaprasaṅgaḥ iti na evam vijñāyate dvayoḥ subantayoḥ samāsaprasaṅgaḥ dvisamāsaprasaṅgaḥ iti .
katham tarhi .
dviprakārasya samāsasya prasaṅgaḥ dvisamāsaprasaṅgaḥ iti .
rājagokṣīram iti api prāpnoti na ca evam bhavitavyam .
bhavitavyam ca yadā etat vākyam bhavati goḥ kṣīram gokṣīram rājñaḥ gokṣīram rājagokṣīram iti .
yadā tu etat vākyam bhavati rājñaḥ goḥ kṣīram iti tadā na bhavitavyam tadā ca prāpnoti .
tadā kasmāt na bhavati .
siddham tu rājaviśiṣṭāyāḥ goḥ kṣīreṇa sāmarthyāt .
siddham etat .
katham .
rājaviśiṣṭāyāḥ goḥ kṣīreṇa saha samāsaḥ bhavati na kevalāyāḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
yathā eva ayam gavi yatate na kṣīramātreṇa santoṣam karoti evam rājani api yatate .
rājñaḥ yā gauḥ tasyāḥ yat kṣīram iti .
na eva vā punaḥ atra goḥ rājānam apekṣamāṇāyāḥ kṣīreṇa saha samāsaḥ prāpnoti .
kim kāraṇam .
asāmarthyāt .
katham asāmarthyam .
sāpekṣam asamartham bhavati iti .
katham tarhi goḥ kṣīram apekṣamāṇāyāḥ rājñā saha samāsaḥ bhavati .
pradhānam atra tada gauḥ bhavati .
bhavati ca pradhānasya sāpekṣasya api samāsaḥ