Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.1.1.1
samarthaḥ padavidhiḥ
Aṣṭādhyāyī 2.1.1
Vṛtti Patañjali

vidhiḥ iti kaḥ ayam śabdaḥ .

vipūrvāt dhāñaḥ karmasādhanaḥ ikāraḥ .

vidhīyate vidhiḥ iti .

kim punaḥ vidhīyate .

samāsaḥ vibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca .

kim punaḥ ayam adhikāraḥ āhosvit paribhāṣā .

kaḥ punaḥ adhikāraparibhāṣayoḥ viśeṣaḥ .

adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti yoge yoge upatiṣṭhate .

paribhāṣā punaḥ ekadeśasthā satī sarvam śāstram abhijvalayati pradīpavat .

tat yathā pradīpaḥ suprajvalitaḥ ekadeśasthaḥ sarvam veśma abhijvalayati .

kaḥ punaḥ atra prayatnaviśeṣaḥ .

adhikāre sati svarayitavyam paribhāṣāyām punaḥ satyām sarvam apekṣyam .

tathā idam aparam dvaitam bhavati .

ekārthībhāvaḥ vā sāmarthyam syāt vyapekṣā vā iti .

tatra ekārthībhāve sāmarthye adhikāre ca sati samāsaḥ ekaḥ saṅgṛhītaḥ bhavati bibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca asaṅgṛhītaḥ .

vyapekṣāyām punaḥ sāmarthye adhikāre ca sati bibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca saṅgṛhītaḥ samāsaḥ tu ekaḥ asaṅgṛhītaḥ .

anyatra khalu api samarthagrahaṇāni yuktagrahaṇāni ca kartavyāni bhavanti .

kva anyatra .

isusoḥ sāmarthye na cavāhāhaivayukte iti .

vyapekṣāyām punaḥ sāmarthye paribhāṣāyām ca satyām yāvān vyākaraṇe padagandhaḥ asti saḥ sarvaḥ saṅgṛhītaḥ bhavati samāsaḥ tu ekaḥ asaṅgṛhītaḥ .

tatra ekārthībhāvaḥ sāmarthyam paribhāṣā ca iti evam sūtram abhinnatarakam bhavati .

evam api kva cit akartavyam samarthagrahaṇam kriyate kva cit ca kartavyam na kriyate .

akartavyam tāvat kriyate samarthānām prathamāt vā iti .

kartavyam ca na kriyate karmaṇi aṇ samarthāt iti .

nanu ca gamyate tatra sāmarthyam .

kumbhakāraḥ nagarakāraḥ iti .

satyam gamyate utpanne tu pratyaye .

saḥ eva tāvat samarthāt utpādyaḥ .