idam vicāryate abhāvaḥ avasānalakṣaṇam syād virāmaḥ vā iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

abhāve avasānalakṣaṇe uparyabhāvavacanam .

abhāveāvasānalakṣaṇe uparyabhāvagrahaṇam kartavyam .

upari yaḥ abhāvaḥ iti vaktavyam .

purastāt api hi śabdasya abhāvaḥ tatra mā bhūt iti .

kim ca syāt .

rasaḥ rathaḥ .

kharavasānayorvisarjanīyaḥ iti visarjanīyaḥ prasajyeta .

astu tarhi virāmaḥ .

virāme virāmavacanam .

yasya virāmaḥ virāmagrahaṇam tena kartavyam .

nanu ca yasya api abhāvaḥ tena api abhāvagrahaṇam kartavyam .

parārtham mama bhaviṣyati .

abhāvaḥ lopaḥ .

tataḥ avasānam ca iti .

mama api tarhi virāmagrahaṇam parārtham bhaviṣyati .

virāmaḥ lopaḥ avasānam ca iti .

upari yaḥ virāmaḥ iti vaktavyam .

purastāt api śabdasya virāmaḥ tatra mā bhūt iti .

kim ca syāt .

rasaḥ rathaḥ .

kharavasānayorvisarjanīyaḥ iti visarjanīyaḥ prasajyeta .

ārambhapūrvakaḥ mama virāmaḥ .

atha vā na idam avasānalakṣaṇam vicāryate .

kim tarhi .

sañjñī .

abhāvaḥ vasānasañjñī syāt virāmaḥ vā iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

abhāve avasānasañjñini uparyabhāvavacanam .

abhāve avasānasañjñin yuparyabhāvagrahaṇam kartavyam .

upari yaḥ bhāvaḥ iti vaktavyam .

purastāt api hi śabdasya abhāvaḥ tatra mā bhūt iti .

kim ca syāt .

rasaḥ rathaḥ .

kharavasānayorvisarjanīyaḥ iti visarjanīyaḥ prasajyeta .

astu tarhi virāmaḥ avāsanam .

virāme virāmavacanam .

yasya virāmaḥ tena virāmagrahaṇam kartavyam .

nanu ca yasya api abhāvaḥ tena api abhāvagrahaṇam kartavyam .

parārtham mama bhaviṣyati .

abhāvaḥ lopaḥ .

tataḥ avasānam ca iti .

mama api tarhi virāmagrahaṇam parārtham bhaviṣyati .

virāmaḥ lopaḥ avasānam ca iti .

upari yaḥ virāmaḥ iti vaktavyam .

nanu ca yasya api abhāvaḥ tena api abhāvagrahaṇam kartavyam .

parārtham mama bhaviṣyati .

abhāvaḥ lopaḥ .

tataḥ avasānam ca iti .

mama api tarhi virāmagrahaṇam parārtham bhaviṣyati .

virāmaḥ lopaḥ avasānam ca iti .

upari yaḥ virāmaḥ iti vaktavyam .

nanu ca uktam ārambhapūrvakaḥ iti .

na avaśyam ayam ramiḥ pravṛttau eva vartate .

kim tarhi .

apravṛttau api .

tat yathā .

uparatāni asmin kule vratāni .

uparataḥ svādhyāyaḥ iti .

na ca tatra svādhyāyaḥ bhūtapūrvaḥ bhavati na api vratāni .

bhāvāvirāmabhāvitvāt śabdasya vasānalakṣaṇam na .

bhāvāvirāmabhāvitvāt śabdasya avasānalakṣaṇam na upapadyate .

kim idam bhāvāvirāmabhāvitvāt iti .

bhāvasya avirāmaḥ bhāvāvirāmaḥ bhāvāvirāmeṇa bhavati iti bhāvāvirāmabhāvī bhāvāvirāmabhāvinaḥ bhāvo bhāvāvirāmabhāvitvam .

aparaḥ āha .

bhāvabhāvitvādavirāmabhāvitvāt ca śabdasya avasānalakṣaṇam na upapadyate iti .

tatparaḥ iti vā varṇasya avasānam .

virāmaparaḥ varṇaḥ vasānasañjñaḥ bhavati iti vaktavyam .

varṇaḥ antyaḥ vā avasānam .

atha vā vyaktam eva paṭhitavyam antyaḥ varṇaḥ vasānasañjñaḥ bhavati iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

saṃhitāvasānayoḥ lokaviditatvāt siddham .

samhitā avasānam iti lokaviditau etau arthau .

evam hi kaḥ cit kam cid adhīyānam āha : śannodevīyam samhitayā adhīṣva iti .

saḥ tatra paramasannikarṣam adhīte .

aparaḥ āha : kena vasyasi iti .

saḥ āha : akāreṇa ikāreṇa ukāreṇa iti .

evam etau lokaviditatau arthau .

tayoḥ lokaviditatvāt siddham iti .