Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.105, 107-108.2
yuṣmady-upapade samāna-adhikaraṇe sthāniny api madhyamaḥ
asmady uttamaḥ
śeṣe prathamaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.4.105, 107-108
Vṛtti Patañjali

yuṣmadi madhyamaḥ asmadi uttamaḥ iti eva ucyate. tau iha na prāpnutaḥ : paramatvam pacasi .

paramāham pacāmi iti .

tadantavidhinā bhaviṣyati .

iha api tarhi tadantavidhinā prāpnutaḥ : atitvam pacati .

atyaham pacati iti .

ye ca api ete samānādhikaraṇavṛttayaḥ taddhitāḥ tatra ca madhyamottamau na prāpnutaḥ : tvattaraḥ pacasi mattaraḥ pacāmi iti .

tvadrūpaḥ pacasi madrūpaḥ pacāmi iti .

tvatkalpaḥ pacasi .

matkalpaḥ pacāmi iti. evam tarhi yuṣmadvati asmadvati iti evam bhaviṣyati .

iha api tarhi prāpnutaḥ : atitvam pacati .

atyaham pacati iti .

evam tarhi yuṣmadi sādhane asmadi sādhane iti evam bhaviṣyati .

evam ca kṛtvā saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam tatra yuṣmadasmadanyeṣu prathamapratiṣedhaḥ śeṣatvāt iti .

atha vā prathamaḥ utsargaḥ kariṣyate .

tasya yuṣmadasmadoḥ upapadayoḥ madhyamottamau apavādau bhaviṣyataḥ .

tatra yuṣmadgandhaḥ ca asmadgandhaḥ ca asti iti kṛtvā madhyamottamau bhaviṣyataḥ .

atha iha katham bhavitavyam .

atvam tvam sampadyate tvadbhavati madbhavati iti .

āhosvit tvadbhavasi madbhavāmi iti .

tvadbhavati madbhavati iti evam bhavitavyam .

madhyamottamau kasmāt na bhavataḥ .

gauṇamukhyayoḥ mukhye sampratyayaḥ bhavati .

tat yathā .

gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣhomīyaḥ iti na bāhīkaḥ anubadhyate .

katham tarhi bāhīke vṛddhyāttve bhavataḥ .

gauḥ tiṣṭhati .

gām ānaya iti .

arthāśraye etat evam bhavati .

yat hi śabdāśrayam śabdamātre tat bhavati .

śabdāśraye ca vṛddhyāttve .