kimartham idam ucyate .
yuṣmadasmaccheṣavacanam niyamārtham .
niyamārthaḥ ayam ārambhaḥ .
atha etasmin niyamārthe vijñāyamāne kim ayam upapadaniyamaḥ yuṣmadi madhyamaḥ eva asmadi uttamaḥ eva āhosvit puruṣaniyamaḥ yuṣmadi eva madhyamaḥ asmadi eva uttamaḥ iti .
kim ca ataḥ .
yadi puruṣaniyamaḥ śeṣagrahaṇam kartavyam śeṣe prathamaḥ iti .
kim kāraṇam .
madhyamottamau niyatau yuṣmadasmadī aniyate .
tatra prathamaḥ api prāpnoti .
tatra śeṣagrahaṇam kartavyam prathamaniyamārtham .
śeṣe eva prathamaḥ bhavati na anyatra iti .
atha api upapadaniyamaḥ evam api śeṣagrahaṇam kartavyam śeṣe prathamaḥ iti .
yuṣmadasmadī niyate madhyamottamau aniyatau tau śeṣe api prāpnutaḥ .
tatra śeṣagrahaṇam kartavyam śeṣaniyamārtham .
śeṣe prathamaḥ eva bhavati na anyaḥ iti .
upapadaniyame śeṣagrahaṇam śakyam akartum .
katham .
yuṣmadasmadī niyate madhyamottamau aniyatau tau śeṣe api prāpnutaḥ .
tataḥ vakṣyāmi prathamaḥ bhavati iti .
tat niyamārtham bhaviṣyati .
yatra prathamaḥ ca anyaḥ ca prāpnoti tatra prathamaḥ bhavati iti .
tatra yuṣmadasmadanyeṣu prathamapratiṣedhaḥ śeṣatvāt .
tatra yuṣmadasmadanyeṣu prathamasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
tvam ca devadattaḥ ca pacathaḥ .
aham ca devadattaḥ ca pacāvaḥ .
kim kāraṇam .
śeṣatvāt .
śeṣe prathamaḥ iti prathamaḥ prāpnoti .
siddham tu yuṣmadasmadoḥ pratiṣedhāt .
siddham etat .
katham .
yuṣmadasmadoḥ pratiṣedhāt .
śeṣe prathamḥ yuṣmadasmadoḥ na iti vaktavyam .
yuṣmadi madhyamāt asmadi uttamaḥ pratiṣedhena .
yuṣmadi madhyamāt asmadi uttamaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena .
yuṣmadi madhyamaḥ iti asya avakāśaḥ tvam pacasi .
asmadi uttamaḥ iti asya avakāśaḥ aham pacāmi .
iha ubhayam prāpnoti tvam ca aham ca pacāvaḥ .
asmadi uttamaḥ iti etat bhavati virpratiṣedhena .
saḥ tarhi vipratiṣedhaḥ vaktvayaḥ .
na vaktavyaḥ .
tyadādīnām yat yat param tat tat śiṣyate iti evam asmadaḥ śeṣaḥ bhaviṣyati .
tatra asmadi uttamaḥ iti eva siddham .
anekaśeṣabhāvārtham tu .
anekaśeṣabhāvārtham tu saḥ vipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
yadā ca ekaśeṣaḥ na .
kadā ca ekaśeṣaḥ na .
sahavivakṣāyām ekaśeṣaḥ .
yadā na sahavivakṣā tada ekaśeṣaḥ na asti .
na vā yuṣmadasmadoḥ anekaśeṣabhāvāt tadadhikaraṇānām api anekaśeṣabhāvāt avipratiṣedhaḥ .
na vā arthaḥ vipratiṣedhena .
kim kāraṇam .
yuṣmadasmadoḥ anekaśeṣabhāvāt tadadhikaraṇānām api yuṣmadasmadadhikaraṇānām api ekaśeṣena na bhavitavyam .
tvam ca aham ca pacasi pacāmi ca iti .
kriyāpṛthaktve ca dravyapṛthaktvadarśanam anumānam uttaratra anekaśeṣabhāvasya .
kriyāpṛthaktve ca dravyapṛthaktvam dṛśyate .
tat yathā pacasi pacāmi ca tvam ca aham ca iti .
tat anumānam uttarayoḥ api kriyayoḥ ekaśeṣaḥ na bhavati iti .
evam ca kṛtvā saḥ pi adoṣaḥ bhavati yat uktam tatra yuṣmadasmadanyeṣu prathamapratiṣedhaḥ śeṣatvāt iti .
tatra api hi evam bhavitavyam tvam ca devadattaḥ ca pacasi pacati ca .
aham ca devadattaḥ ca pacāmi pacati ca iti .
yat tāvat ucyate na vā yuṣmadasmadoḥ anekaśeṣabhāvāt tadadhikaraṇānām api anekaśeṣabhāvāt avipratiṣedhaḥ iti .
dṛśyate hi yuṣmadasmadoḥ cānekaśeṣaḥ tadadhikaraṇānām ca ekaśeṣaḥ .
tat yathā tvam ca aham ca vṛttrahan ubhau samprayujyāvahai iti .
yat api ucyate kriyāpṛthaktve ca dravyapṛthaktvadarśanam anumānam uttaratra anekaśeṣabhāvasya iti .
kriyāpṛthaktve khalu api dravyaikaśeṣaḥ bhavati iti dṛśyate .
tat yathā akṣāḥ bhajyantām bhakṣyantām dīvyantām iti .
evam ca kṛtvā saḥ api doṣo bhavati yat uktam tatra yuṣmadasmadanyeṣu prathamapratiṣedhaḥ śeṣatvāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
parihṛtam etat siddham tu yuṣmadasmadoḥ pratiṣedhāt iti .
saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
na vaktavyaḥ .
śeṣe prathamaḥ vidhīyate .
na hi śeṣaḥ ca anyaḥ ca śeṣagrahaṇena gṛhyate .
bhavet prathamaḥ na syān .
madhyamottamau api na prāpnutaḥ .
kim kāraṇam .
yuṣmadasmadoḥ upapadayoḥ madhyamottamau ucyete .
na ca yuṣmadasmadī anyaḥ ca yuṣmadasmadgrahaṇena gṛhyate .
yat atra yuṣmat yat ca asmat tattadāśrayau madhyamottamau bhaviṣyataḥ .
yathā eva tarhi yat atra yuṣmat yat ca smat tadāśrayau madhyamottamau bhavataḥ evam yaḥ atra śeṣaḥ tadāśrayaḥ prathamaḥ prāpnoti .
evam tarhi śeṣe upapade prathamaḥ vidhīyate .
upoccāri padam upapadam .
yat ca atra upoccāri na saḥ śeṣaḥ yaḥ ca śeṣaḥ na tat upoccāri .
bhavet prathamaḥ na syāt .
madhyamottamau api na prāpnutaḥ .
kim kāraṇam .
yuṣmadasmadoḥ upapadayoḥ madhyamottamau ucyete .
upoccāri padam upapadam .
yat ca atra upoccāri na te yuṣmadasmadī ye ca yuṣmadasmadī na tat upoccāri .
evam tarhi śeṣeṇa sāmānādhikaraṇye prathamaḥ vidhīyate .
na ca atra śeṣeṇa eva sāmānādhikaraṇyam .
bhavet prathamaḥ na syāt .
madhyamottamau api na prāpnutaḥ .
kim kāraṇam .
yuṣmadasmadbhyām sāmānādhikaraṇye madhyamottamau ucyete na ca atra yuṣmadasmadbhyām eva sāmānādhikaraṇyam .
evam tarhi tyadādīni sarvaiḥ nityam iti evam atra yuṣmadasmadoḥ śeṣaḥ bhaviṣyati .
tatra yuṣmadi madhyamaḥ asmadi uttamaḥ iti eva siddham .
na sidhyati .
sthānini api iti prathamaḥ prāpnoti .
tyadādīnām khalu api yat yat param tat tat śiṣyate iti yadā bhavataḥ śeṣaḥ tadā prathamaḥ prāpnoti