kim idam kārake iti .

sañjñānirdeśaḥ .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

iha hi vyākaraṇe ye vā ete loke pratītapadārthakāḥ śabdāḥ taiḥ nirdeśāḥ kriyante paśuḥ apatyam devatā iti yāḥ vā etāḥ kṛtrimāḥ ṭighughabhasañjñāḥ tābhiḥ .

na ca ayam loke dhruvādīnām pratītapadārthakaḥ śabdaḥ na khalu api kṛtrimā sañjñā anyatra avidhānāt .

sañjñādhikāraḥ ca ayam .

tatra kim anyat śakyam vijñātum anyat ataḥ sañjñāyāḥ .

kārake iti sañjñānirdeśaḥ cetsañjñinaḥ api nirdeśaḥ .

kārake iti sañjñānirdeśaḥ cetsañjñinaḥ api nirdeśaḥ kartavyaḥ .

sādhakam nirvartakam kārakasañjñam bhavati iti vaktavyam .

itarathā hi aniṣṭaprasaṅgaḥ grāmasya samīpāt āgacchati iti akārakasya .

itarathā hi aniṣṭam prasajyeta .

akārakasya api apādādanasañjñā prasajyeta .

kva .

grāmasya samīpāt āgacchati iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na atra grāmaḥ apāyayuktaḥ .

kim tarhi .

samīpam .

yadā ca grāmaḥ apāyayuktaḥ bhavati bhavati tadā apādānasañjñā .

tat yathā grāmāt āgacchati iti .

karmasañjñāprasaṅgaḥ akathitasya brāhmaṇasya putram panthānam pṛcchati iti .

karmasañjñā ca prāpnoti akathitasya. kva .

brāhmaṇasya putram panthānam pṛcchati iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ayam akathitaśabdaḥ asti eva saṅkīrtite vartate .

tat yathā kaḥ cit kam cit sañcakṣya āha asau atra akathitaḥ .

asaṃkīrtitaḥ iti gamyate .

asti aprādhānye vartate .

tat yathā akathitaḥ asau grāme akathitaḥ asau nagare iti ucyate yaḥ yatra apradhānaḥ bhavati .

tat yadā aprādhānye akathitśabdaḥ vartate tadā eṣaḥ doṣaḥ karmasañjñāprasaṅgaḥ akathitasya brāhmaṇasya putram panthānam pṛcchati iti .

apādānam ca vṛkṣasya parṇam patati iti .

apādānasañjñā ca prāpnoti .

kva .

vṛkṣasya parṇam patati .

kuḍyasya piṇḍaḥ patati iti .

nā vā apāyasyāvivakṣitatvāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

apāyasya avivakṣitatvāt .

na atra apāyaḥ vivakṣitaḥ .

kim tarhi .

sambandhaḥ .

yadā ca apāyaḥ vivakṣitaḥ bhavati bhavati tadā apādānasañjñā .

tat yathā .

vṛkṣāt parṇam patati iti .

sambandhastu tadā na vivakṣitaḥ bhavati .

na jñāyate kaṅkasya vā kurarasya vā iti .