kimartham punaḥ idam ucyate .
suptiṅām aviśeṣavidhānāt dṛṣtaviprayogatvāt ca niyamārtham vacanam .
supaḥ aviśeṣeṇa prātipadikamātrāt vidhīyante .
tiṅaḥ aviśeṣeṇa dhātumātrāt vidhīyante .
tatra etat syāt yadi apyaviśeṣeṇa vidhīyante na eva viprayogaḥ lakṣyate iti .
dṛṣṭaviprayogatvāt ca .
dṛśyate khalu api viprayogaḥ .
tadyathā : akṣīṇi me darśanīyāni , pādāḥ me sukumārāḥ iti .
suptiṅoḥ aviśeṣavidhānāt dṛṣṭaviprayogatvāt ca vyatikaraḥ prāpnoti .
iṣyate ca avyatikaraḥ syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti niyamārtham vacanam .
evamartham idam ucyate .
atha etasmin niyamārthe sati kim punaḥ ayam pratyayaniyamaḥ : ekasmin eva ekavacanam , dvayoḥ eva dvivacanam , bahuṣu eva bahuvacanam iti .
āhosvit arthaniyamaḥ : ekasmin ekavacanam eva , dvayoḥ dvivacanam eva , bahuṣu bahuvacanam eva iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
tatra pratyayaniyame avyayānām padasañjñābhāvaḥ asubantatvāt .
tatra pratyayaniyame avyayānām padasañjñā na prāpnoti .
uccaiḥ nīcaiḥ iti .
kim kāraṇam .
asubantatvāt .
arthaniyame siddham .
arthaniyame siddham bhavati .
astu arthaniyamaḥ .
atha vā punaḥ astu pratyayaniyamaḥ .
nanu ca uktam : tatra pratyayaniyame avyayānām padasañjñābhāvaḥ asubantatvāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
supām karmādayaḥ api arthāḥ saṅkhyā ca eva tathā tiṅām .
supām saṅkhyā ca eva arthaḥ karmādayaḥ ca .
tathā tiṅām .
prasiddhaḥ niyamaḥ tatra .
prasiddhaḥ tatra niyamaḥ .
niyamaḥ prakṛteṣu vā .
atha vā prakṛtān arthān apekṣya niyamaḥ .
ke ca prakṛtāḥ .
ekatvādayaḥ .
ekasmin eva ekavacanam na dvayoḥ na bahuṣu .
dvayoḥ eva dvivacanam naikasmin na bahuṣu .
bahuṣu eva bahuvacanam na dvayoḥ na ekasmin iti .
atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati utpadyante avyayebhyaḥ svādayaḥ iti yat ayam avyayāt āpsupaḥ iti avyayāt lukam śāsti .