bahuṣu bahuvacanam iti ucyate .
keṣu bahuṣu .
artheṣu .
yadi evam vṛkṣaḥ plakṣaḥ atra api prāpnoti .
bahavaḥ te arthāḥ mūlam skandhaḥ phalam palāśam iti .
evam tarhi ekavacanam dvivacanam bahuvacanamiti śabdasañjñāḥ etāḥ .
yeṣu artheṣu svādayaḥ vidhīyante teṣu bahuṣu .
keṣu ca artheṣu svādayaḥ vidhīyante .
karmādiṣu .
na vai karmādayaḥ vibhaktyarthāḥ .
ke tarhi .
ekatvādayaḥ .
ekatvādiṣu api vai vibhakyartheṣu avaśyam karmādayaḥ nimittatvena upādeyāḥ .
karmaṇaḥ ekatve karmaṇaḥ dvitve karmaṇaḥ bahutve iti .
saḥ tarhi tathā nirdeśaḥ kartavyaḥ .
na hi antareṇa bhāvapratyayam guṇapradhānaḥ bhavati nirdeśaḥ .
iha ca : iti eke manyante , tat eke manyante iti paratvāt ekavacanam prāpnoti .
bahuṣu bahuvacanam iti eṣaḥ yogaḥ paraḥ kariṣyate .
sūtraviparyāsaḥ kṛtaḥ bhavati .
iha ca : bahuḥ odanaḥ , bahuḥ sūpaḥ iti paratvāt bahuvacanam prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yat tāvat ucyate na hi antareṇa bhāvaprayayam guṇapradhānaḥ bhavati nirdeśaḥ iti tan na .
antareṇa api bhāvapratyayam guṇapradhānaḥ bhavati nirdeśaḥ .
katham .
iha kadā cit guṇaḥ guṇiviśeṣakaḥ bhavati .
tat yathā paṭaḥ śuklaḥ iti .
kadā cit ca guṇinā guṇaḥ vypadiśyate .
paṭhasya śuklaḥ iti .
tat yadā tāvat guṇaḥ guṇiviśeṣakaḥ bhavati paṭaḥ śuklaḥ iti tadā sāmānādhikaraṇyam guṇaguṇinoḥ .
tadā na antareṇa bhāvapratyayam guṇapradhānaḥ bhavati nirdeśaḥ .
yadā tu guṇinā guṇaḥ vyapadiśyate paṭasya śuklaḥ iti svapradhānaḥ tadā guṇaḥ bhavati .
tadā dravye ṣaṣṭhī .
tadā antareṇa bhāvapratyayam guaṇapradhānaḥ bhavati nirdeśaḥ .
na ca iha vayam ekatvādibhiḥ karmādīn viśeṣayiṣyāmaḥ .
kim tarhi .
karmādibhiḥ ekatvādīn viśeṣayiṣyāmaḥ .
katham .
ekasmin ekavacanam .
kasyaikasmin .
karmaṇaḥ .
dvayoḥ dvivacanam .
kayoḥ dvayoḥ .
karmaṇoḥ .
bahuṣu bahuvacanam .
keṣām bahuṣu .
karmaṇām iti .
katham bahuṣu bahuvacanamiti .
etat eva jñāpayati ācāryaḥ nānādhikaraṇavācī yaḥ bahuśabdaḥ tasya idam grahaṇam na vaipulyavācinaḥ iti .
kim etasya jñāpane prayojanam .
yat uktam bahuḥ odanaḥ bahuḥ sūpaḥ iti paratvāt bahuvacanam prāpnoti iti sa doṣaḥ na bhavati .
yat apyucyate iti eke manyante tat eke manyanta iti paratvāt ekavacanam prāpnoti iti na eṣaḥ doṣaḥ .
ekaśabdaḥ ayam bahvarthaḥ .
asti eva samkhyāvācī .
tat yathā ekaḥ dvau bahavaḥ iti .
asti asahāyavācī .
tat yathā ekāgnayaḥ ekahalāni ekākibhiḥ kṣudrakaiḥ jitam iti .
asti anyārthe vartate .
tat yathā sadhamādaḥ dyumnaḥ ekāḥ tāḥ .
anyāḥ iti arthaḥ .
tat yaḥ anyārthe vartate tasya eṣaḥ prayogaḥ .