Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.13.2
yasmāt pratyaya-vidhis tad-ādi pratyaye 'ṅgam
Aṣṭādhyāyī 1.4.13
Vṛtti Patañjali

atha dvitīyam pratyayagrahaṇam kimartham .

pratyayagrahaṇam padādau aprasaṅgārtham .

pratyayagrahaṇam kriyate padādau aṅgasañjñā mā bhūt iti .

kim ca syāt .

stryartham , śryartham , bhvartham : aṅgasya iti iyaṅuvaṅau syātām .

parimāṇārtham ca .

parimāṇārtham ca dvitīyam pratyayagrahaṇam kriyate .

yasmāt pratyayavidhiḥ tadādi aṅgam iti iyati ucyamāne dāśatayasya api aṅgasañjñā prasajyeta .

tat tarhi kartavyam .

na kartavyam .

kena idānīm aṅgakāryam bhaviṣyati .

pratyaye iti prakṛtya aṅgakāryam adhyeṣye .

pratyaye iti prakṛtya aṅgakāryam adhīṣe prākarot upaihiṣṭa upasargāt pūrvau aḍāṭau prāpnutaḥ .

siddham tu pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadāditadantavijñānāt .

siddham etat .

katham .

pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ pratyayaḥ vihitaḥ tadādeḥ tadantasya ca grahaṇam bhavati iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ eṣā paribhāṣā kriyeta pratyayagrahaṇam vā .

avaśyam eṣā paribhāṣā kartavyā .

bahūni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni .

prayojanam dhātuprātipadikapratyayasamāsataddhitavidhisvarāḥ .

dhātu .

devadattaḥ cikīrṣati .

saṅghātasya dhātusañjñā prāpnoti .

prātipadika .

devadattḥ gārgyaḥ .

saṅghātasya prātipadikasañjñā prāpnoti .

pratyaya .

mahāntam putram icchati .

samghātāt pratyayotpattiḥ prāpnoti .

samāsa .

ṛddhasya rājñaḥ puruṣaḥ .

samghātasya samāsasañjñā prāpnoti .

taddhitavidhi .

devadattaḥ gārgyāyaṇaḥ .

samghātāt taddhitotpattiḥ prāpnoti .

svara .

devadattaḥ gārgyaḥ .

samghātsya ñnityādiḥ nityam iti ādyudāttatvam prāpnoti .

pratyayagrahaṇe yasmāt sa tadādeḥ tadantasya grahaṇam bhavati iti na doṣaḥ bhavati .

sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā .

na kartavyā .

evam vakṣyāmi : yasmāt pratyayavidhiḥ tadādi pratyaye gṛhyamāṇe gṛhyate .

tataḥ aṅgam .

aṅgasañjñam ca bhavati yasmā tpratyayavidhiḥ tadādi pratyaye .