yū iti kimartham .
khaṭvā mālā .
kim ca syāt .
khaṭvābandhuḥ mālābandhuḥ .
nadī bandhuni iti eṣaḥ svaraḥ prasajyeta .
iha ca bahukhaṭvakaḥ iti nadyṛtaḥ ca iti nityaḥ kap prasajyeta .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na āpaḥ nadīsañjñā bhavati iti yat ayam ṅeḥ ām nadyāmnībhyaḥ iti pṛthak ābgrahaṇam karoti .
iha tarhi mātre mātuḥ iti āṭ nadyāḥ iti āṭ prasajyeta .
kim punaḥ idam dīrghayoḥ grahaṇam āhosvid hrasvayoḥ .
kim cātaḥ .
yadi dīrghayoḥ grahaṇam yū iti nirdeśaḥ na upapadyate .
dīrghāt hi pūrvasavarṇaḥ pratiṣidhyate .
uttaratra ca viśeṣaṇam na prakalpeta yū hrasvau iti .
yadi yū na hrasvau .
atha hrasvau na yū .
yū hrasvau ceti vipratiṣiddham .
atha hrasvayoḥ he śakaṭe atra api prasajyeta .
na eṣaḥ doṣaḥ .
avaśyam atra vibhāṣā nadīsañjñā eṣitavyā .
ubhayam hi iṣyate : he śakaṭi he śakaṭe iti .
iha tarhi śakaṭibandhuḥ iti nadī bandhuni iti eṣaḥ svaraḥ prasajyeta .
iha ca bahuśakaṭiḥ iti nadyṛtaḥ ceti nityaḥ kap prasajyeta .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ṅiti hrasvaḥ ca iti ayam niyamārthaḥ bhaviṣyati .
ṅiti eva yū hrasvau nadīsañjñau bhavataḥ na nyatra iti .
kaimarthakyāt niyamaḥ bhavati .
vidheyam na asti iti kṛtvā .
iha ca asti vidheyam .
kim .
nityā nadīsañjñā prāptā sā vibhāṣā vidheyā .
tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyamaḥ astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ .
atha ayam nityaḥ yogaḥ syāt prakalpeta niyamaḥ .
bāḍham prakalpeta .
nityaḥ tarthi bhaviṣyati | tat katham .
yogavibhāgaḥ kariṣyate .
idam asti .
yū stryākhyau nadī na iyaṅuvaṅsthānau astrī vāmi .
tataḥ ṅiti .
ṅiti ca iyaṅuvaṅsthānau yū vā astrī nadīsañjñau na bhavataḥ .
tataḥ hrasvau .
hrasvau ca yū stryākhyau ṅiti nadīsañjñau bhavataḥ .
iyaṅuvaṅsthānau vā na iti ca nivṛttam .
yadi evam śakaṭaye atra guṇaḥ na prāpnoti .
dvitīyaḥ yogavibhāgaḥ kariṣyate .
śeṣagrahaṇam na kariṣyate .
katham .
idam asti .
yū stryākhyau nadī na iyaṅuvaṅsthānau astrī vāmi .
tataḥ ṅiti .
ṅiti ca iyaṅuvaṅsthānau yū vā astrī nadīsañjñau na bhavataḥ .
tataḥ hrasvau .
hrasvau ca yū stryākhyau ṅiti nadīsañjñau bhavataḥ .
tataḥ hrasvau .
hrasvau ca yū stryākhyau ṅiti nadīsañjñau bhavataḥ .
iyaṅuvaṅsthānau vā na iti ca nivṛttam .
tataḥ ghi .
ghisañjñau ca bhavataḥ stryākhyau yū hrasvau ṅiti .
tataḥ asakhi .
sakhivarjitau ca yū hrasvau ghisañjñau bhavataḥ .
stryākhyau ṅiti iti ca nivṛttam .
yadi tarhi śeṣagrahaṇam na kriyate na arthaḥ ekena api yogavibhāgena .
aviśeṣeṇa nadīsañjñā utsargaḥ .
tasyāḥ hrasvayoḥ ghisañjñā bādhikā .
tasyām nityāyām prāptāyām ṅiti vibhāṣā ārabhyate .
atha vā punaḥ astu dīrghayoḥ .
nanu ca uktam nirdeśaḥ na upapadyate .
dīrghāt hi pūrvasavarṇaḥ pratiṣidhyate .
vā chandasi iti evam bhaviṣyati .
chandasi iti ucyate na ca idam chandaḥ .
chandovat sūtrāṇi bhavanti iti .
yat api ucyate uttaratra viśeṣeṇam na prakalpeta yū hrasvau iti .
yadi yū na hrasvau atha hrasvau na yū .
yū hrasvau iti vipratiṣiddham iti .
na etat vipratiṣiddham .
āha ayam yū hrasvau iti .
yadi yū na hrasvau .
atha hrasvau na yū .
te evam vijñāsyāmaḥ yvoḥ yau hrasvau iti .
kau ca yvoḥ hrasvau .
savarṇau .
atha stryākhyau iti kaḥ ayam śabdaḥ .
striyam ācakṣāte stryākhyau .
yadi evam stryākhyāyau iti prāpnoti .
anupasarge hi kaḥ vidhīyate .
na tarhi idānīm idam bhavati yasmin daśa sahasrāṇi putre jāte gavām dadau .
brāhmaṇebhyaḥ priyākhyebhyaḥ saḥ ayam uñchena jīvati .
chandovat kavayaḥ kurvanti .
na hi eṣā iṣṭiḥ .
evam tarhi karmasādhanaḥ bhaviṣyati : striyām ākhyāyete stryākhyau .
yadi karmasādhanaḥ kṛtstriyāḥ dhātustriyāḥ ca na sidhyati .
tantryai lakṣmyai śriyai bhruvai .
evam tarhi bahuvrīhiḥ bhaviṣyati .
striyām ākhyā anayoḥ stryākhyau .
evam api kṛtstriyāḥ dhātustriyāḥ ca na sidhyati .
tantryai lakṣmyai śriyai bhruvai .
evam tarhi vic bhaviṣyati .
atha vā punaḥ astu kaḥ eva .
striyam ācakṣāte stryākhyau iti .
nanu ca uktam stryākhyāyau iti prāpnoti .
anupasarge hi kaḥ vidhīyate .
mūlavibhujādipāṭhāt kaḥ bhaviṣyati .
evam ca kṛtvā saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam yasmin daśa sahasrāṇi putre jāte gavām dadau .
brāhmaṇebhyaḥ priyākhyebhyaḥ saḥ ayam uñchena jīvati .