yadi santi prayojanāni iti eṣā paribhāṣā kriyate nanu ca iyam api kartavyā asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti .

kim prayojanam .

pacāvedam pacāmedam .

asiddhatvāt bahiraṅgalakṣaṇasya guṇasya antaraṇgalakṣaṇam aitvam mā bhūt iti .

ubhe tarhi kartavye .

na iti āha .

anayā eva siddham .

iha api syonaḥ syonā iti asiddhatvāt bahiraṅgalakṣaṇasya guṇasya antaraṅgalakṣaṇaḥ yaṇādeśo bhaviṣyati .

yadi asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti ucyate akṣadyūḥ hiraṇyadyūḥ asiddhatvāt asiddhatvāt bahiraṅgalakṣaṇasya ūṭhaḥ antaraṅgalakṣaṇaḥ yaṇādeśaḥ na prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

asiddham bahiraṅgalakṣaṇam antaraṅgalakṣaṇe iti uktvā tataḥ vakṣyāmi na ajānantarye bahiṣṭvaprakḷptiḥ iti .

sā tarhi eṣā paribhāṣā kartavyā .

na kartavyā .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati eṣā paribhāṣā iti yat ayam ṣatvatukoḥ asiddhaḥ iti āha .

iyam tarhi paribhāṣā kartavyā asiddham bahiraṅgalakṣaṇamantaraṅgalakṣaṇe iti .

eṣā ca na kartavyā .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati eṣā paribhāṣā iti yat ayam vāhaḥ ūṭh iti ūṭham śāsti .

tasya doṣaḥ pūrvapadottarapadayoḥ vṛddhisvarau ekādeśāt .

tasya etasya lakṣaṇasya doṣaḥ pūrvapadottarapadayoḥ vṛddhisvarau ekādeśāt antaraṅgataḥ abhinirvṛttāt na prāpnutaḥ .

pūrvaiṣukāmaśamaḥ aparaiṣukāmaśamaḥ guḍodakam tilodakam .

udake akevale iti pūrvottarapadayoḥ vyapavargābhāvāt na syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati pūrvottarapadayoḥ tāvat kāryam bhavati na ekādeśaḥ iti yat ayam na indrasya parasya iti pratiṣedham śāsti .

katham kṛtvā jñāpakam .

indre dvau acau .

tatra ekaḥ yasya īti ca iti lopena hriyate aparaḥ ekādeśena .

tataḥ anackaḥ indraḥ sampannaḥ .

tatra kaḥ prasaṅgaḥ vṛddheḥ .

paśyati tu ācāryaḥ pūrvapadottarapadyoḥ tāvatkāryam bhavati na ekādeśaḥ iti tataḥ na indrasya parasya iti pratiṣedham śāsti .

yaṇādeśāt iyuvau .

yaṇādeśāt iyuvau antaraṅgataḥ abhinirvṛttāt na prāpnutaḥ .

vaiyākaraṇaḥ sauvaśvaḥ iti .

lakṣaṇam hi bhavati yvoḥ vṛddhiprasaṅge iyuvau bhavataḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

anavakāśau iyuvau .

aci iti ucyate .

kim punaḥ kāraṇam aci ti ucyate .

iha mā bhūtām .

aitikāyanaḥ aupagavaḥ iti .

stām atra iyuvau lopaḥ vyoḥ vali iti lopaḥ bhaviṣyati .

yatra tarhi lopaḥ na asti .

praiyamedhaḥ praiyamgavaḥ iti .

usi pararūpāt ca .

usi pararūpāt ca antaraṅgataḥ abhinirvṛttāt iyādeśaḥ na prāpnoti .

paceyuḥ yajeyuḥ .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na evam vijñāyate yā iti etasya iy bhavati iti .

katham tarhi .

yās iti etasya iy bhavati iti .

luk lopayaṇayavāyāvekādeśebhyaḥ .

lopayaṇayavāyāvekādeśebhyaḥ luk balīyān iti vaktavyam .

lopāt .

gomān priyaḥ asya gomatpriyaḥ yavamatpriyaḥ .

gomān iva ācarati gomatyate yavamatyate .

yaṇādeśāt .

grāmaṇyaḥ kulam grāmaṇikulam senānyaḥ kulam senānikulam .

ayavāyāvekādeśebhyaḥ .

gave hitam gohitam rāyaḥ kulam raikulam nāvaḥ kulam naukulam vṛkādbhayam vṛkabhayam .

luk ca prāpnoti ete ca vidhayaḥ .

paratvāt ete vidhayaḥ syuḥ .

luk balīyān iti vaktavyam luk yathā syāt .