Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.3.14.1
kartari karma-vyatihāre
Aṣṭādhyāyī 1.3.14
Vṛtti Patañjali

kriyāvyatirhāre iti vaktavyam .

karmavyatirhāre iti ucyamāne iha prasajyeta devadattasya dhānyam vyatilunanti iti iha ca na syāt vyatilunate vyatipunate iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

kriyām hi loke karma iti upacaranti .

kām kriyām kariṣyasi .

kim karma kariṣyasi iti .

evam api kartavyam .

kṛtrimākṛtrimayoḥ kṛtrime sampratyayaḥ bhavati .

kriyā api kṛtrimam karma .

na sidhyati .

kartuḥ īpsitatamam karma iti ucyate .

katham ca kriyā nāma kriyepsitatamā syāt .

kriyā api kriyepsitatamā bhavati .

kayā kriyayā .

sampaśyatikriyayā prārthayatikriyayā adhyavasyatikriyayā vā .

iha yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati salḥ buddhyā tāvat kam cit artham sampaśyati .

sandṛṣṭe prārthanā prārthite adhyavasāyaḥ adhyavasāye ārambhaḥ ārambhe nirvṛttiḥ nirvṛttau phalāvaptiḥ .

evam kriyā api kṛtrimam karma .

evam api ubhayoḥ kṛtrimākṛtrimayoḥ ubhayagatiḥ prasajyeta .

tasmāt kriyāvyatihāre iti vaktavyam .

na vaktavyam .

iha kartari vyatihāre iti iyatā siddham .

saḥ ayam evam siddhe sati yat karmagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam kriyāvyatihāre yathā syāt karmavyatihāre mā bhūt iti .