Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.3.14.2
kartari karma-vyatihāre
Aṣṭādhyāyī 1.3.14
Vṛtti Patañjali

atha kartṛgrahaṇam kimartham .

karmavyatihārādiṣu kartṛgrahaṇam bhāvakarmanivṛttyartham .

karmavyatihārādiṣu kartṛgrahaṇam kriyate bhāvakarmaṇoḥ anena ātmanepadam mā bhūt iti .

itarathā hi tatra pratiṣedhe bhāvakarmaṇoḥ pratiṣedhaḥ .

akriyamāṇe kartṛgrahaṇe bhāvakarmaṇoḥ api ātmanepadam prasajyeta .

tatra kaḥ doṣaḥ .

tatra pratiṣedhe bhāvakarmaṇoḥ pratiṣedhaḥ .

tatra kaḥ doṣaḥ .

tatra pratiṣedhe bhāvakarmaṇoḥ api anena ātmanepadasya pratiṣedhaḥ prasajyeta .

vyatigamyante grāmāḥ vyatihanyante dasyavaḥ iti .

na vā anantarasya pratiṣedhāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

anantarasya pratiṣedhāt .

anantaram yat ātmanepadavidhānam tasya pratiṣedhāt .

kutaḥ etat .

anantarasya vidhiḥ vā bhavati pratiṣedhaḥ vā iti .

pūrvā prāptiḥ apratiṣiddhā tayā bhaviṣyati .

nanu ca iyam prāptiḥ pūrvām prāptim bādhate .

na utsahate pratiṣiddhā satī bādhitum .

uttarārtham tarhi kartṛgrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

kriyate tatra eva śeṣāt kartari parasmaipadam iti .

dvitīyam kartṛgrahaṇam kartavyam .

kim prayojanam .

kartā eva yaḥ kartā tatra yathā syāt .

karta ca anyaḥ ca yaḥ kartā tatra mā bhūt iti .