itsañjñāyām sarvaprasaṅgaḥ aviśeṣāt .
itsañjñāyām sarvaprasaṅgaḥ .
sarvasya anunāsikasya itsañjñā prāpnoti .
asya api prāpnoti : abhre āŚ apaḥ .
kim kāraṇam .
aviśeṣāt .
na hi kaḥ cit viśeṣaḥ : upādīyate evañjātīyakasya anunāsikasya itsañjñā bhavati iti .
anupādīyamāne viśeṣe sarvaprasaṅgaḥ .
kim ucyate anupādīyamāne viśeṣe iti .
katham na nāma upādīyate yadā upadeśe iti ucyate .
lakṣaṇena hi upadeśaḥ .
saṅkīrṇau uddeśopadeśau .
pratyakṣam ākhyānam uddeśaḥ guṇaiḥ ca prāpaṇam upadeśaḥ .
pratyakṣam tāvat ākhyānam uddeśaḥ .
tat yathā : kaḥ cit kam cit āha : anuvākam me bhavān uddiśatu iti .
saḥ tasmai ācaṣṭe : iṣetvakam adhīṣva .
śannodevīyam adhīṣva iti .
saḥ pratyakṣam ākhyātam āha : uddiṣṭaḥ me anuvākaḥ .
tam adhyeṣye iti .
guṇaiḥ ca prāpaṇam upadeśaḥ .
tat yathā : kaḥ cit kam cit āha : grāmantaram gamiṣyāmi .
panthānam me bhavān upadiśatu iti .
saḥ tasmai ācaṣṭe : amuṣmin avakāśe hastadakṣiṇaḥ grahītavyaḥ , amuṣmin hastavāmaḥ iti .
saḥ guṇaiḥ prāpyamāṇam āha : upadiṣṭaḥ me panthāḥ iti .
evam etau saṅkīrṇau uddeśopadeśau .
evam tarhi itkāryābhāvāt itsañjñā na bhaviṣyati .
nanu ca lopaḥ eva itkāryam syāt .
akāryam lopaḥ .
iha hi śabdasya dvyarthaḥ upadeśaḥ .
kāryārthaḥ vā bhavati upadeśaḥ śravaṇārthaḥ vā .
kāryam ca iha na asti .
kārye ca asati yadi śravaṇam api na syāt upadeśaḥ anarthakaḥ syāt .
idam asti itkāryam : abhre āŚ aṭitaḥ : anantaralakṣaṇāyām itsañjñāyām satyām āditaḥ ca iti iṭpratiṣedhaḥ prasajyeta .
siddham tu upadeśane anunāsikavacanāt .
siddham etat katham .
upadeśane yaḥ anunāsikaḥ saḥ itsañjñaḥ bhavati iti vaktavyam .
kim punaḥ upadeśanam .
śāstram .
sidhyati .
sūtram tarhi bhidyate .
yathānyāsam eva astu .
nanu ca uktam itsañjñāyām sarvaprasaṅgaḥ aviśeṣāt iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
upadeśaḥ iti ghañ ayam karaṇasādhanaḥ .
na sidhyati .
paratvāt lyuṭ prāpnoti .
na brūmaḥ akartari ca kārake sañjñāyām iti .
kim tarhi .
halaḥ ca iti .
tatra api sañjñāyām iti vartate .
na ca eṣā sañjñā .
prāyavacanāt asañjñāyām api bhaviṣyati .
prāyavacanāt sañjñāyām eva syāt vā na vā .
na hi upādheḥ upādhiḥ bhavati viśeṣaṇasya vā viśeṣaṇam .
yadi na upādheḥ upādhiḥ bhavati viśeṣaṇasya vā viśeṣaṇam kalyāṇyādīnām inaṅ kulaṭāyāḥ vā inaṅ vibhāṣā na prāpnoti .
inaṅ eva atra pradhānam .
vihitaḥ pratyayaḥ prakṛtaḥ ca anuvartate .
iha tarhi : vākinādīnām kuk ca putrāt anyatarasyām iti kuk vibhāṣā na prāpnoti .
atra api kuk eva pradhānam .
vihitaḥ pratyayaḥ prakṛtaḥ ca anuvartate .
evam na ca idam akṛtam bhavati na upādheḥ upādhiḥ bhavati viśeṣaṇasya vā viśeṣaṇam iti na ca kaḥ cit doṣaḥ bhavati .
evam ca kṛtvā ghañ na prāpnoti .
evam tarhi kṛtyalyuṭaḥ bahulam iti evam atra ghañ bhaviṣyati .