ākṛtyabhidhānāt vā ekam vibhaktau vājapyāyanaḥ .
ākṛtyabhidhānāt vā ekam śabdam vibhaktau vājapyāyanaḥ ācāryaḥ nyāyyam manyate : ekā ākṛtiḥ sā ca abhidhīyate iti .
katham punaḥ jñāyate ekā ākṛtiḥ sā ca abhidhīyate iti .
prakhyāviśeṣāt .
na hi gauḥ iti ukte viśeṣaḥ prakhyāyate śuklā nīlā kapilā kapotikā iti .
yadi api tāvat prakhyāviśeṣāt jñāyate ekā ākṛtiḥ iti kutaḥ tu etat sā abhidhīyate iti .
avyapavargagateḥ ca .
avyapavargagateḥ ca manyāmahe ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
na hi gauḥ iti ukte vyapavargaḥ gamyate śuklā nīlā kapilā kapotikā iti .
jñāyate ca ekopadiṣṭam .
jñāyate khalu api ekopadiṣṭam .
gauḥ asya kadā cit upadiṣṭaḥ bhavati .
saḥ tam anyasmin deśe anyasmin kāle anyasyām ca vayovasthāyām dṛṣṭvā jānāti ayam gauḥ iti .
kaḥ punaḥ asya viśeṣaḥ prakhyāviśeṣāt iti ataḥ .
tasya eva upodbalakam etat : prakhyāviśeṣāt jñāyate ca ekopadiṣṭam iti .
dharmaśāstram ca tathā .
evam ca kṛtvā dharmaśāstram pravṛttam : brāhmaṇaḥ na hantavyaḥ .
surā na peyā iti .
brāhmaṇamātram na hanyate surāmātram ca na pīyate .
yadi dravyam padārthaḥ syāt ekam brāhmaṇam ahatvā ekām ca surām apītvā anyatra kāmacāraḥ syāt .
kaḥ punaḥ asya viśeṣaḥ avyapavargagateḥ ca iti ataḥ .
tasya eva upodbalakam etat : avyapavargagateḥ ca dharmaśāstram ca tathā iti .
asti ca ekam anekādhikaraṇastham yugapat .
asti khalu api ekam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhyate .
kim .
ādityaḥ .
tad yathā ekaḥ ādityaḥ anekādhikaraṇasthaḥ yugapat upalabhyate .
viṣamaḥ upanyāsaḥ .
na ekaḥ draṣṭā ādityam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhate .
evam tarhi
itīndravat viṣayaḥ .
tat yathā ekaḥ indraḥ anekasmin kratuśate āhūtaḥ yugapat sarvatra bhavati evam ākṛtiḥ api yugapat sarvatra bhaviṣyati .
avaśyam ca etat evam vijñeyam ekam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhyate iti.
na ekam anekādhikaraṇastham yugapat iti cet tathā ekaśeṣe .
yaḥ hi manyate na ekam anekādhikaraṇastham yugapad upalabhyate iti ekaśeṣe tasya doṣaḥ syāt .
ekaśeṣe api na ekaḥ vṛkṣaśabdaḥ anekam artham yugapat abhidadhīta .
avaśyam ca etat evam vijñeyam ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
dravyābhidhāne hi ākṛtyasampratyayaḥ .
dravyābhidhāne sati ākṛteḥ asampratyayaḥ syāt .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra asarvadravyagatiḥ .
tatra asarvadravyagatiḥ prāpnoti .
asarvadravyagatau kaḥ doṣaḥ .
gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣomīyaḥ iti : ekaḥ śāstroktam kurvīta aparaḥ aśāstroktam .
aśāstrokte ca kriyamāṇe viguṇam karma bhavati .
viguṇe ca karmaṇi phalānavāptiḥ .
nanu ca yasya api ākṛtiḥ padārthaḥ tasya api yadi anavayavena codyate na ca anubadhyate viguṇam karma bhavati .
viguṇe ca karmaṇi phalānavāptiḥ .
ekā ākṛtiḥ iti ca pratijñā hīyeta .
yat ca asya pakṣasya upādāne prayojanam ekaśeṣaḥ na vaktavyaḥ iti saḥ ca idānīm vaktavyaḥ bhavati .
evam tarhi anavayavena codyate pratyekam ca parisamāpyate yathā ādityaḥ .
nanu ca yasya api dravyam padārthaḥ tasya api anavayavena codyate pratyekam ca parisamāpyate .
ekaśeṣaḥ tvayā vaktavyaḥ .
tvayā api tarhi dvivacanabahuvacanāni sādhyāni .
codanāyām ca ekasya upādhivṛtteḥ .
codanāyām ca ekasya upādhivṛtteḥ manyāmahe ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
āgneyam aṣṭākapālam nirvapet : ekam nirupya dvitīyas tṛtīyaḥ ca nirupyate .
yadi ca dravyam padārthaḥ syāt ekam nirupya dvitīyasya tṛtīyasya ca nirvapaṇam na prakalpeta .
kaḥ punaḥ etayoḥ jāticodanayoḥ viśeṣaḥ .
ekā nirvṛttena aparā nirvartyena .