Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.64.4
sasūpāṇām ekaśeṣa eka-vibhaktau
Aṣṭādhyāyī 1.2.64
Vṛtti Patañjali

sarvatra apatyādiṣu upasaṅkhyānam .

sarveṣu pakṣeṣu apatyādiṣu upasaṅkhyānam kartavyam : bhikṣāṇām samūhaḥ bhaikṣam iti .

sarvatra iti ucyate prātipadikāṇām ca ekaśeṣe siddham .

apatyādiṣu iti ucyate bahavaḥ ca apatyādayaḥ : gargasya apatyam bahavaḥ gargāḥ .

ekā prakṛtiḥ bahavaḥ ca yañaḥ .

asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti .

nanu ca yathā eva bahavaḥ yañaḥ evam prakṛtayaḥ api bahvyaḥ syuḥ .

na evam śakyam .

iha hi doṣaḥ syāt : gargāḥ , vatsāḥ , bidāḥ , urvāḥ iti .

añ yaḥ bahuṣu yañ yaḥ bahuṣu iti ucyamānaḥ luk na prāpnoti .

mā bhūt evam .

añantam yat bahuṣu yañantam yat bahuṣu iti evam bhaviṣyati .

nanu ca uktam : na evam śakyam .

iha hi doṣaḥ syāt : kāśyapapratikṛtayaḥ kāśyapāḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

laukikasya tatra gotrasya grahaṇam na ca etat laukikam gotram .

atha vā punaḥ astu ekā prakṛtiḥ bahavaḥ ca yañaḥ .

nanu ca uktam : asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti iti .

siddham tu samānārthānām ekaśeṣavacanāt .

siddham etat .

katham .

samānārthānām ekaśeṣaḥ bhavati iti vaktavyam .

yadi samānārthānām ekaśeṣaḥ ucyate katham akṣāḥ , pādāḥ , māṣāḥ iti .

nānārthānām api sarūpāṇām .

nānārthānām api sarūpāṇām ekaśeṣḥ vaktavyaḥ .

ekārthānām api virūpāṇām .

ekārthānām api virūpāṇām ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ : vakradaṇḍaḥ ca kuṭiladaṇḍaḥ ca vakradaṇḍau kuṭiladaṇḍāu iti vā .

svarabhinnānām yasya uttarasvaravidhiḥ .

svarabhinnānām yasya uttarasvaravidhiḥ tasya ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ .

akṣaḥ ca akṣaḥ ca akṣau , mīmaṃsakaḥ ca mīmāṃsakaḥ ca mīmaṃsakau .